HÀNH ĐỘNG THAY VÌ NÓI SUÔNG

 

Từ khi bắt đầu làm tình nguyện tại Đà Nẵng hơn 5 năm trước, tôi đã cố gắng bằng mọi cách có thể để chia sẻ kiến thức và niềm đam mê của mình về vật lý trị liệu với các kỹ thuật viên trẻ người Việt Nam. Đáng tiếc thay, cả tôi lẫn những nhà trị liệu đến từ Mỹ, Canada, Đức, Úc hay New Zealand mà tôi từng gặp đều không đạt được thành công đáng kể nào trong việc này. Dù đã cố gắng hết sức để trình bày và giải thích, với sự hỗ trợ của những phiên dịch tốt nhất mà chúng tôi có thể tìm được, chúng tôi vẫn không thể khơi dậy ngọn lửa đam mê cho những bạn kỹ thuật viên vật lý trị liệu nhưng thực tế chưa được đào tạo kỹ càng. Thật đáng tiếc. Và cũng thật là một câu đố hóc búa.

Câu hỏi mà tôi đã trăn trở trong suốt một năm qua là: Tôi có thể làm gì trước rào cản tưởng như không thể vượt qua này để chăm sóc phục hồi chức năng tốt cho những người khuyết tật mà tôi gặp tại miền Trung Việt Nam? Cuối cùng, câu trả lời mà tôi tìm ra là: Tôi sẽ tự mình làm điều đó, với sự giúp đỡ của một số trợ lý trẻ, thông minh, giàu lòng trắc ẩn và thông thạo hai ngôn ngữ.

Vậy nên, trong sáu tháng qua, Trang (một cô gái khuyết tật đáng yêu, ban đầu tham gia với vai trò đầu bếp cho chúng tôi) và Huy (phiên dịch viên đáng tin cậy của tôi) đã trực tiếp làm việc với các trẻ em khuyết tật ở vùng nông thôn cùng với tôi và một số tình nguyện viên nước ngoài. Và điều đó thật tuyệt vời! Thật khác biệt khi được làm việc cùng những bạn trẻ cởi mở với những ý tưởng mới, nhiệt tình giúp đỡ người khuyết tật và gia đình họ có một cuộc sống tốt đẹp hơn! Thay vì chỉ nói về phục hồi chức năng, chúng tôi đang thực sự thực hiện điều đó.

(Theo gương chúng tôi, Quỹ Kianh Foundation đã tuyển dụng em gái của Trang, một cô gái vừa tốt nghiệp trung học, để làm việc cùng Danielle - một nhà vật lý trị liệu người Úc, và nhận thấy sự nhiệt tình chăm chỉ cùng tinh thần cởi mở với ý tưởng mới của cô ấy như một luồng gió tươi mới sau bảy năm làm việc với các kỹ thuật viên vật lý trị liệu Việt Nam theo phong cách truyền thống).

Steady Footsteps hiện đã thiết lập quan hệ hợp tác chính thức với Bệnh viện Y học Cổ truyền Đà Nẵng và một mối quan hệ không chính thức với một ngôi trường dành cho trẻ khuyết tật mới mở tại Đà Nẵng. Trang và Huy đang làm việc cùng tôi với sự ủng hộ từ ban lãnh đạo của cả hai cơ sở. Thật nhẹ nhõm khi  từ bỏ việc “nói suông” và cuối cùng chỉ tập trung vào “hành động”!

CÂU CHUYỆN CỦA TẠO

 

Khi Tạo xuất hiện tại bệnh viện Phục hồi chức năng nơi tôi làm tình nguyện năm ngoái, anh nói với tôi rằng anh thường xuyên bị ngã vì chân yếu. Qua các bác sĩ, tôi biết rằng Tạo có một khối u tủy sống không thể phẫu thuật nhưng phát triển chậm ở cổ. Khi kiểm tra, tôi nhận thấy rằng thực ra chân của Tạo khá khỏe. Vấn đề của anh là không thể cảm nhận được chân mình. Đó là lý do tại sao anh thường vấp ngã và cũng là lý do anh không thể đi lại bằng xe máy như hầu hết chúng ta ở Việt Nam. Không chỉ không thể điều khiển một chiếc xe máy bình thường, Tạo còn sợ ngồi sau xe vì lo lắng rằng chân mình có thể trượt khỏi gác chân và mắc vào bánh xe sau.

Sau khi hiểu rõ tình trạng của Tạo, tôi đã giúp anh chỉnh sửa dáng đi an toàn hơn, đồng thời nhắc anh rằng anh luôn phải chú ý đến chân mình, đặc biệt là khi đi trên địa hình không bằng phẳng. Tôi cũng mua cho anh một đôi giày tây có đế ở gót và hướng dẫn anh tập giữ chân trên bàn đạp của một chiếc xe đạp tập. Nhờ đó, cuối cùng Tạo đã có thể tự tin ngồi sau xe máy và có thể về nhà vào cuối tuần để ở bên vợ và ba cô con gái của mình.

Vài tháng sau, tôi bắt gặp Tạo đang dồn sức để lắc một chiếc xe lắc tay lên một đoạn đường dốc, nắng gắt ở vùng nông thôn phía tây nam Đà Nẵng. Tôi không khỏi nhăn mặt khi nhìn anh, mồ hôi nhễ nhại, trán nổi gân, gắng sức leo lên con dốc đó. Tôi biết rằng khối u tủy sống ở cổ của anh không chỉ làm mất cảm giác ở chân mà còn gây ra cơn đau dai dẳng ở cánh tay phải. Nỗ lực phi thường của Tạo chắc chắn càng làm cơn đau tồi tệ hơn.

Chiếc xe lắc mà Tạo đang sử dụng thực ra có thiết kế khá thông minh. Nó không cần nhiên liệu và có thể di chuyển nhanh như xe đạp trên mặt đường bằng phẳng. Trên thực tế, Steady Footsteps đã mua khá nhiều xe như vậy để trao tặng cho những người khuyết tật nghèo ở huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam. Nhưng tiếc thay, Tạo sống ở một khu vực có địa hình đồi núi đặc biệt hiểm trở và anh phải kiếm sống bằng cách bán báo và vé số dạo tại các quán cà phê, quán ăn trong vùng. Công việc không suôn sẻ - anh bị cơn đau hành hạ và thường xuyên không kiếm được đủ tiền để bù vào chi phí mua báo hàng ngày.

Hôm đó, chúng tôi đi theo Tạo về nhà và lắng nghe anh chia sẻ ước mơ có một cửa hàng nhỏ của riêng mình. Và chúng tôi đã giúp biến giấc mơ của anh thành hiện thực: Steady Footsteps không chỉ cung cấp hàng hóa ban đầu và vốn khởi nghiệp cho Tạo, mà còn tặng anh một chiếc xe ba bánh cũ và hướng dẫn anh cách lái. Cuộc sống của Tạo vẫn chưa phải là một bức tranh hoàn hảo - cánh tay anh vẫn thường xuyên đau nhức và anh cũng chưa thể đạt được mức sống trung lưu - nhưng anh đã có cửa hàng mà anh mơ ước và có thể lo cho gia đình mình. Thế cũng không tệ, phải không?

DÙ TỐT HAY XẤU, CHO ĐẾN KHI CÁI CHẾT CHIA LÌA

 

Cuối cùng, chúng tôi đã nhận được cuộc gọi như dự đoán hơn một năm rưỡi trước. Linh, vợ của Dũng, đã nhập viện Đa khoa Đà Nẵng, sau khi chấp nhận thực tế rằng cô cần phải thực hiện một cuộc phẫu thuật để đặt ống thông qua thành bụng nhằm chuẩn bị cho việc lọc máu qua màng bụng suốt đời. Hy vọng của cô là có thể tiếp tục nuôi dạy hai cậu con trai nhỏ và chăm sóc chồng mình, Dũng.

Tôi gặp Dũng và Linh vào năm 2008 tại bệnh viện Phục hồi chức năng gần nhà tôi ở Đà Nẵng. Trong số các bệnh nhân bị đột quỵ và chấn thương sọ não, Dũng là một trường hợp hiếm hoi. Anh hoàn toàn tỉnh táo và có thể đi lại độc lập. Anh vừa sống sót sau một vụ điện giật khi làm việc tại công trình xây dựng và chỉ có một khuyết tật lớn - nhưng đó lại là một khuyết tật vô cùng nghiêm trọng.

Anh bị mất cả hai tay.

Ở Đà Nẵng có một Trung tâm chuyên sản xuất chân tay giả. Thực tế, họ làm rất tốt trong việc chế tạo chân giả với chi phí thấp, phần lớn là nhờ công việc mà  American Friends Service Committee, một tổ chức Quaker, đã thực hiện trong thời kỳ chiến tranh Việt Nam. Tuy nhiên, không ai ở Đà Nẵng - hoặc thậm chí ở Hà Nội - có đủ chuyên môn hoặc linh kiện cần thiết để tạo ra một cánh tay giả chức năng cho Dũng.

Dũng rời bệnh viện Phục hồi chức năng không lâu sau đó, nhận ra rằng không ai ở đó có thể giúp anh. Nhưng chúng tôi vẫn giữ liên lạc. Suốt một năm sau đó, tôi tìm kiếm giải pháp cho tình trạng của Dũng. Cuối cùng, Trung tâm Chỉnh hình Wellington ở New Zealand đã ra tay giúp đỡ. Họ không chỉ quyên tặng các bộ phận cần thiết để hỗ trợ khả năng vận động hạn chế của khuỷu tay trái của Dũng (vì phần mỏm cụt tay phải của anh quá ngắn để có thể gắn một cánh tay giả chức năng), mà còn cử một chuyên viên chỉnh hình, Malte, đến Đà Nẵng để hỗ trợ các kỹ thuật viên tại trung tâm trong việc chế tạo chiếc tay giả đặc biệt này.

TÁI HÌNH DUNG VỀ PHỤC HỒI CHỨC NĂNG Ở VIỆT NAM

 

Trong khi công nghệ y tế tại Việt Nam đã tiến vào thế kỷ 21 với các ca phẫu thuật bắc cầu động mạch vành, thay khớp háng toàn phần và thụ tinh trong ống nghiệm hiện đã có sẵn cho những ai có đủ khả năng chi trả, thì phục hồi chức năng vẫn còn mắc kẹt đâu đó vào những năm 1950. Chính bản thân tôi đã học vật lý trị liệu chỉ mới ba mươi lăm năm trước tại Mỹ, nhưng nhận định này lại được đưa ra bởi một người New Zealand, người thực sự đã trở thành một nhà trị liệu vào năm 1950:

“Tình huống mà bạn mô tả nghe giống hệt New Zealand khi tôi mới bắt đầu trở thành nhà trị liệu. Đừng lo,” bà ấy nói, “người Việt Nam rồi sẽ dần dần tìm ra cách giải quyết, cũng như chúng tôi đã làm trong suốt năm mươi năm qua.”

Đó có vẻ là một viễn cảnh khá ảm đạm đối với 86 triệu người dân đang sinh sống tại Việt Nam ngày nay, phải không?

Ở Mỹ hiện nay, Hiệp hội Vật lý Trị liệu Hoa Kỳ khuyến nghị rằng những người mới bước vào ngành vật lý trị liệu nên được đào tạo ở trình độ tiến sĩ. Tuy nhiên, các chương trình do USAID tài trợ, như Health Volunteers Overseas (HVO), vẫn thường xuyên cử các tình nguyện viên người Mỹ và Canada đến Việt Nam trong khoảng thời gian từ hai đến bốn tuần để hướng dẫn lâm sàng cho các sinh viên tốt nghiệp từ các trường kỹ thuật Y Dược chuyên ngành vật lý trị liệu hệ trung cấp (2 năm). Ngay cả khi không cần xem xét kỹ kết quả của chương trình này - mà tôi có thể đảm bảo rằng chúng rất kém - liệu có ai thực sự tin rằng Việt Nam sẽ có thể “đuổi kịp” các tiêu chuẩn phục hồi chức năng được áp dụng ở những nơi khác trên thế giới không?

Lịch sử của Việt Nam và Mỹ gắn bó chặt chẽ với nhau theo những cách mà nhiều người Mỹ có lẽ muốn bỏ qua. Ngay cả khi Việt Nam đang dần thoát khỏi cảnh đói nghèo cùng cực và sự cô lập của những thập kỷ u ám do lệnh cấm vận của Mỹ áp đặt, thì một phần của lịch sử chung đó vẫn để lại những di sản méo mó cho tương lai.

Đáng chú ý nhất, Việt Nam bị cô lập bởi rào cản ngôn ngữ. Khi xem xét rằng phần lớn những người nói tiếng Anh trôi chảy ở Việt Nam từng thuộc về phe thua cuộc trong một cuộc nội chiến kéo dài và cay đắng, thì cũng không có gì ngạc nhiên khi họ sau đó bị loại khỏi hệ thống giáo dục và bộ máy nhà nước Việt Nam. Do đó, hiện nay có rất ít người ở Việt Nam thực sự thành thạo tiếng Anh - và những người đó chắc chắn không phải là các kỹ thuật viên vật lý trị liệu! Ngay cả những phiên dịch viên tốt nghiệp từ các chương trình đại học cũng có thể chưa từng tiếp xúc với người nước ngoài trước đây. Nếu một tình nguyện viên nước ngoài may mắn được phân công một phiên dịch viên có thể giao tiếp tiếng Anh tốt, thì những thuật ngữ mà các nhà vật lý trị liệu cần sử dụng lại không nằm trong chương trình giảng dạy tiếng Anh thông thường. Thực tế, thậm chí còn không có từ vựng tiếng Việt cho nhiều khái niệm mà chúng tôi cần diễn đạt. Vậy thì làm sao có thể mong đợi điều gì hiệu quả từ nỗ lực giao tiếp bất thành này?

Vật lý trị liệu tại Việt Nam không phải là một nghề có địa vị cao, cũng không phải là một nghề được trả lương cao. Chỉ 10% học sinh trung học hàng đầu ở Việt Nam mới được nhận vào đại học, và các kỹ thuật viên trị liệu này KHÔNG nằm trong số 10% đó! Việc đào tạo vật lý trị liệu tại Việt Nam chỉ bao gồm việc học một số “kỹ thuật” được xác định rõ ràng và sau đó thực hành chúng dưới sự giám sát hời hợt của những người cũng được đào tạo theo cách tương tự. Việc đánh giá và lập kế hoạch điều trị KHÔNG nằm trong chương trình đào tạo. Tương tự, các kỹ năng hỗ trợ di chuyển và tập đi cũng không được giảng dạy. Thế nhưng, các kỹ thuật viên sau khi hoàn thành chương trình đào tạo tối thiểu này lại tin rằng họ đã biết tất cả mọi thứ về vật lý trị liệu. Họ luôn tỏ ra lịch sự với các nhà trị liệu nước ngoài đến tình nguyện giảng dạy, nhưng những nhà trị liệu quay trở lại Việt Nam sau đó đều nhận thấy rằng những nỗ lực đào tạo của họ không để lại bất kỳ ảnh hưởng lâu dài nào. Điều quan trọng cần lưu ý là những người giám sát vật lý trị liệu cũng chỉ được đào tạo ở mức tối thiểu như các kỹ thuật viên khác, và họ xem nhiệm vụ của mình là đảm bảo rằng vật lý trị liệu tiếp tục được thực hành theo cách “đúng đắn”.

Một bạn sinh viên vật lý trị liệu có triển vọng nhất mà tôi từng làm việc cùng (người duy nhất hiểu được khái niệm tập đi) đã nói với tôi - thông qua một phiên dịch viên - như sau:

“Cô biết không, em thực sự thích những gì cô đang cố gắng dạy em. Em thấy rằng phương pháp này hiệu quả hơn nhiều so với những gì chúng em thường làm ở đây. Nhưng em phải nói rằng nếu em làm việc trong một bệnh viện ở Việt Nam và cố gắng áp dụng những điều này, em sẽ bị nhắc nhở. Và nếu em tiếp tục sử dụng kỹ thuật của cô, em sẽ bị mất việc.”

Câu nói đó khiến tôi sững sờ, bởi thật khó để hiểu được điều gì đang thực sự diễn ra khi bạn đứng ngoài cả ngôn ngữ lẫn văn hóa của một nơi. Nhưng bây giờ, hai năm sau, tôi biết rằng bạn sinh viên đó đã nói sự thật. Ngay cả sau hai năm làm việc liên tục tại một cơ sở, với một phiên dịch viên tận tâm, tôi cũng không thể thành thật nói rằng mình đã có thể tạo ra sự thay đổi đáng kể nào trong thực hành tại đó.

Mặt khác, gần đây tôi đã có cơ hội làm việc cùng hai nhà hoạt động trị liệu tình nguyện tại khoa phục hồi chức năng của một bệnh viện khác, dưới sự lãnh đạo năng động của hai bác sĩ có tư duy cởi mở. Những gì chúng tôi có thể đạt được ở đó chỉ trong vòng hai tháng thực sự đáng kinh ngạc. Hai bác sĩ đó - từ nhiều năm trước - đã từng nghiên cứu về phục hồi chức năng: một người từng tham gia tập huấn ở Israel và người kia thì ở Philippines. Họ sẵn sàng, nhiệt tình và có khả năng hỗ trợ cũng như triển khai các ý tưởng mới do các nhà trị liệu nước ngoài đưa vào. Nếu họ thực sự được đào tạo đầy đủ như các nhà trị liệu, họ đã tự thực hiện những thay đổi đó từ hơn mười năm trước.

Vậy đây là điều mà các bác sĩ tiên phong đó và tôi muốn đề xuất cho tương lai của ngành phục hồi chức năng tại Việt Nam:

Chúng tôi tin rằng các bác sĩ trẻ làm việc trong hệ thống nhà nước, có mối quan tâm đặc biệt đến phục hồi chức năng, nên được tạo điều kiện để theo học chương trình tiến sĩ hoặc thạc sĩ vật lý trị liệu tại Mỹ. (Tất nhiên, trước tiên họ sẽ cần học tiếng Anh trong một năm tại Mỹ để có thể đạt được kết quả tốt nhất trong quá trình học tập). Hiện nay, hầu hết các bệnh viện Việt Nam đều đã có đầy đủ đội ngũ kỹ thuật viên vật lý trị liệu với trình độ đào tạo tối thiểu, và họ sẽ giữ những vị trí đó cho đến khi nghỉ hưu, tức là vài thập kỷ nữa. Thực tế, các sinh viên mới tốt nghiệp còn gặp khó khăn khi tìm việc làm. Cố gắng thay đổi thực hành thông qua hệ thống đào tạo hiện tại là vô ích trong ngắn hạn, vì các kỹ thuật viên mới sẽ đứng dưới tất cả những người khác về thâm niên và không thể “phá vỡ hệ thống”. Tuy nhiên, nếu có các bác sĩ vật lý trị liệu người Việt Nam được đào tạo bài bản, họ có thể bước vào bất kỳ khoa vật lý trị liệu nào hiện có tại Việt Nam với kiến thức, kỹ năng và thẩm quyền để đảm bảo đáp ứng được dịch vụ phục hồi chức năng chất lượng tốt.

Ở Mỹ, có quan niệm rằng bất kỳ người Việt Nam nào khi có cơ hội vào Mỹ sẽ không bao giờ quay trở lại Việt Nam. Đây là một góc nhìn quá đơn giản, không hề tính đến việc cuộc sống ở Việt Nam gần đây đã thay đổi theo hướng tốt đẹp hơn như thế nào, cũng như việc sống trong vòng tay gia đình, văn hóa và ngôn ngữ của chính mình thoải mái ra sao. Các vị trí làm việc trong hệ thống nhà nước tại Việt Nam rất được săn đón, ngay cả khi mức lương của cả kỹ thuật viên vật lý trị liệu và bác sĩ còn thấp. Làm việc cho nhà nước đảm bảo sự ổn định về công việc, chăm sóc sức khỏe, bốn tháng nghỉ thai sản có lương, trợ cấp khuyết tật và lương hưu đầy đủ sau ba mươi năm (ở tuổi 55 đối với nữ và 60 đối với nam). Ngoài ra, các nhà trị liệu và bác sĩ thường mở các phòng khám tư nhân để bổ sung cho thu nhập từ lương nhà nước. Tôi đã sống ở Việt Nam ba năm qua và tôi không muốn sống ở nơi nào khác. Chi phí sinh hoạt thấp và nhịp sống ở đây rất, rất dễ chịu. Thật ngây thơ khi nghĩ rằng bất kỳ người Việt Nam nào cũng sẵn sàng từ bỏ một cuộc sống như vậy.

GẶP GỠ TRANG

 Tôi gặp Trang, một cô gái trẻ đáng mến, tại phố cổ Hội An khi tôi ghé thăm một xưởng thủ công dành cho phụ nữ khuyết tật do một tổ chức từ thiện của Úc điều hành. Điều đầu tiên thu hút tôi là nụ cười rạng rỡ của Trang, sau đó là dáng đi vô cùng đặc biệt của cô ấy.

Khi còn nhỏ, Trang mắc bệnh sốt bại liệt, khiến các cơ ở cả hai bên hông cũng như các cơ kiểm soát đầu gối và cổ chân trái của cô bị liệt. Để bù đắp cho sự mất mát này, Trang phải dùng một tay để giữ chắc đầu gối trái và lắc mạnh cơ thể từ bên này sang bên kia trong mỗi bước đi. Đó là một cách di chuyển tiêu tốn rất nhiều năng lượng, và không có gì ngạc nhiên khi Trang bắt đầu bị đau lưng nghiêm trọng. Rõ ràng, cô ấy không thể đi lại theo cách này trong thời gian dài. Tôi nghĩ rằng Trang có thể được hỗ trợ nhờ một loại nẹp chỉnh hình, mặc dù tôi chưa từng thấy loại nào phù hợp với tình trạng cụ thể của cô ấy.

Nhờ sự giúp đỡ tận tình và hỗ trợ tài chính từ tổ chức Lifestart, chúng tôi đưa Trang đến một xưởng chỉnh hình địa phương. Tại đây, với sự hợp tác của một bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình phát hiện ra rằng Trang còn thiếu cả ổ khớp háng bên trái, cùng một chuyên gia chỉnh hình người Thụy Sĩ, người đã lên ý tưởng thiết kế nẹp cơ bản, chúng tôi đã giúp Trang được lắp một chiếc nẹp đặc biệt.

Trang trải qua nhiều lần thử nẹp và thích nghi với thiết bị cồng kềnh này một cách kiên nhẫn và điềm tĩnh. Cô nhanh chóng học được cách đi thẳng với nẹp và hai chiếc nạng mới, cũng như thực hiện các bài tập lưng mà tôi hướng dẫn. Thật là một bệnh nhân tuyệt vời và một con người hiền hòa đáng mến!

Chỉ sau đó tôi mới phát hiện ra tài năng thêu thùa của Trang. Đây là bức tranh thêu của Trang về cây cầu Nhật Bản nổi tiếng ở Hội An:

Tuy nhiên, có tài năng nghệ thuật và có thể kiếm sống từ nó là hai chuyện hoàn toàn khác nhau, điều này chính chồng tôi cũng có thể xác nhận. Dù có tay nghề thêu thùa xuất sắc, Trang vẫn chưa thể tự trang trải cuộc sống. Vì vậy, khi Virginia Beach Friends Meeting hỏi làm thế nào họ có thể hỗ trợ Steady Footsteps, tôi đã đề nghị Trang thêu một số bao gối lụa để các bạn Quaker của tôi bán tại Lễ hội Fair Trade Festival sắp tới ở Norfolk, Virginia. Kết quả thật tuyệt vời, như bạn có thể thấy ở đây:

 

Trang rất vui khi nhận được đơn đặt hàng nghệ thuật đầu tiên của mình và hy vọng có thể tìm được các tổ chức khác quan tâm đến những dự án tương tự. Nếu bạn hoặc ai đó bạn biết có hứng thú đặt hàng thêu theo yêu cầu từ Trang để gây quỹ (hoặc vì bất kỳ lý do nào khác), hãy gửi email cho tôi theo địa chỉ steadyfootsteps@yahoo.com, tôi sẽ rất sẵn lòng giúp bạn kết nối với Trang.

Đôi khi, tất cả chúng ta đều cảm thấy bị choáng ngợp bởi tác động của thị trường toàn cầu. Các doanh nghiệp nhỏ, mang tính địa phương thường gặp khó khăn, nếu không muốn nói là gần như không thể, cạnh tranh với những tập đoàn khổng lồ sử dụng lao động giá rẻ và vận chuyển hàng hóa bằng container. Nhưng chúng ta có thể thay đổi cán cân một chút khi kết hợp sức mạnh của giao tiếp điện tử tức thời và vận chuyển hàng không nhanh chóng với sự kết nối cá nhân và lòng trắc ẩn.

29 chiếc vỏ gối mà Trang làm cho Virginia Beach Friends Meeting đã vượt Thái Bình Dương trong một chiếc vali được mang theo bởi một tình nguyện viên của Wheelchairs for Humanity. Toàn bộ số tiền thu được từ việc bán vỏ gối của Trang sẽ được gửi cho cô ấy và dùng để hỗ trợ công việc của Steady Footsteps. Đó mới chính là thương mại toàn cầu mà chúng ta có thể tự hào ủng hộ!

HAI HỌA SĨ MỚI

 

Một trong những niềm vui bất ngờ khi sống và làm việc tại Việt Nam là có cơ hội gặp gỡ và khuyến khích hai họa sĩ trẻ: Nguyễn Tấn Hiền và Hồ Viết Phương. Hiền và Phương đều là sinh viên đại học - Hiền học toán tại quê nhà ở Buôn Ma Thuột, còn Phương học kiến trúc tại Thành phố Hồ Chí Minh - cho đến khi cả hai bị liệt tứ chi (yếu cả bốn chi) do tổn thương tủy sống. Hiền bị xe khách tông khi đang đi xe đạp, còn Phương mắc phải một khối u tủy sống.

Khi chúng tôi gặp họ tại khoa Tổn thương tủy sống của Bệnh viện Phục hồi chức năng Đà Nẵng, tôi nhận thấy họ dành phần lớn thời gian rảnh, giữa các buổi vật lý trị liệu hàng ngày, để vẽ. Chồng tôi, Dave (cũng là một họa sĩ), và tôi nhận ra tài năng thực sự trong những bức vẽ ban đầu này. Tuy nhiên, Hiền và Phương lại coi nhẹ lời khen của chúng tôi, nói rằng họ chỉ có thể trở thành những họa sĩ “thực thụ” nếu được nhận vào một trường đại học mỹ thuật và học cách sáng tạo nghệ thuật “đúng cách.”

Dave và tôi quyết định phải thuyết phục họ rằng họ thực sự có tài năng - dù không có bằng cấp mỹ thuật chính quy. Chúng tôi đặt Hiền vẽ một số bức phác thảo bằng bút chì cho những tấm thiệp của Steady Footsteps và mua hai bức tranh ghép giấy tuyệt vời của Phương. Khi Hiền bắt đầu vẽ tranh màu nước và sau đó vẽ acrylic, chúng tôi cũng mua một số tác phẩm của anh. Và mỗi khi có khách nước ngoài đến thăm bệnh viện, chúng tôi đều đưa họ đến phòng của Hiền và Phương, nơi dần dần biến thành một sự kết hợp giữa phòng bệnh và xưởng nghệ thuật. Mọi vị khách đều trầm trồ trước những tác phẩm này, và một số đã tranh thủ mua tranh để mang về treo tại nhà của họ ở Đức, Mỹ và Úc.

Theo đề xuất của chúng tôi, chủ của ba cửa hàng địa phương - Reaching Out Handicraft Shop ở Hội An, Tam’s Pub and Surf Shop gần bãi biển Mỹ Khê, và Bach Mai Art Gallery tại số 12 Trưng Nữ Vương (ngay đối diện Bảo tàng Chăm nổi tiếng của Đà Nẵng) - đã đồng ý trưng bày và bán tác phẩm của Hiền và Phương mà không nhận tiền lợi nhuận.

Vài tuần trước, tôi nhìn thấy Hiền và Phương tự đẩy xe lăn trên đường đến trạm xe buýt. Họ nói rằng họ đang đi một “chuyến công tác” - đến gặp một chủ cửa hàng ở Hội An. Tuần này, Hiền kể với tôi rằng anh đang hỗ trợ một bệnh nhân khác và cố gắng thiết lập trang web riêng của mình.

Giờ đây, bạn bè của chúng tôi, Hiền và Phương, tự xem mình là những họa sĩ chuyên nghiệp - một khái niệm khá mới mẻ ở Việt Nam, nơi nền kinh tế chỉ mới dần thoát khỏi mức sống tối thiểu và 95% người khuyết tật vẫn thất nghiệp! Dave và tôi rất vui khi được là những người thúc đẩy sự phát triển của họ - và cũng thật hạnh phúc khi những bức tranh vẽ của Hiền và tranh ghép giấy của Phương đang làm bừng sáng những bức tường trong ngôi nhà của chúng tôi!

ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH

 Dưới đây là bài viết mới nhất của tôi được xuất bản trên CommonDreams.org. Mặc dù chủ đề của bài luận này đề cập đến cuộc sống đương đại ở Mỹ, tôi nghĩ bạn có thể nhận ra rằng quan điểm của tôi ít nhiều đã được định hình bởi cuộc sống và những trải nghiệm của tôi ở Việt Nam.

Những ngày này, ở Mỹ, các quan niệm truyền thống về sự giàu có và an toàn đang bị đảo lộn. Những chiếc xe hơi sang trọng từng đưa chúng ta lướt đi trong sự thoải mái của điều hòa không khí trên những con đường được bảo trì tốt nay trở nên kém hấp dẫn hơn sau mỗi lần đổ xăng với mức giá ngày càng tăng. Cơ sở hạ tầng và đường sá đang xuống cấp ngay trước mắt chúng ta, khi “tài sản chung” của quốc gia bị rút cạn để chi trả cho vũ khí, chiến tranh và những khoản giảm thuế dành cho tầng lớp siêu giàu. Tiền tiết kiệm hao mòn khi cổ phiếu, trái phiếu và thậm chí cả đồng đô la Mỹ mất giá mỗi ngày. Giá trị nhà ở giảm đến mức, xét về mặt tài chính, nhiều người Mỹ có lẽ sẽ tốt hơn nếu từ bỏ chúng, thay vì tiếp tục dốc tiền vào các khoản thế chấp hàng tháng. Và liệu việc gánh khoản nợ hàng chục nghìn đô la để trang trải chi phí đại học cho con cái hay chính bản thân mình có còn hợp lý hay không, khi mà mỗi tháng có hàng chục nghìn người Mỹ mất việc?

Lối sống kiểu Mỹ - từng được Phó Tổng thống Dick Cheney mô tả là “không thể thương lượng” - đang không còn phù hợp với chúng ta nữa. Và đối với phần lớn chúng ta, trong tương lai gần, điều đó cũng không có nhiều khả năng thay đổi.

Vậy, chúng ta nên làm gì? Liệu chúng ta, với tư cách một quốc gia, có nên xâm chiếm các quốc gia có chủ quyền khác để kiểm soát nguồn dầu mỏ của họ không? Điều đó đến nay đã mang lại kết quả tốt đẹp hay chưa? Liệu chúng ta có nên ngoảnh mặt làm ngơ trước những người đói khát trên thế giới và biến các cánh đồng ngô, mía, đậu nành của hành tinh này thành nhiên liệu sinh học, chỉ để có thể tiếp tục lái những chiếc SUV của mình? Chúng ta có nên tiếp tục duy trì các quy định quy hoạch ngăn cấm dây phơi quần áo, vườn rau và các cơ sở kinh doanh nhỏ len lỏi vào cảnh quan ngoại ô của chúng ta? Liệu chúng ta có nên tiếp tục đốt cháy một lượng lớn nhiên liệu hóa thạch để sưởi ấm những ngôi nhà rộng quá mức của mình, chỉ để có thể bước vào không gian luôn duy trì ở 72°F (22°C) mỗi sáng khi kéo chăn ra hoặc khi trở về sau nhiều giờ hay nhiều ngày vắng nhà? Chúng ta sẽ tiếp tục gửi con vào nhà trẻ và trả tiền nhiên liệu, bảo trì hai chiếc xe chỉ để bố mẹ có thể đi làm những công việc mà lương bổng chỉ vừa đủ chi trả chi phí sinh hoạt trong bao lâu nữa?

Thế nào là “chi phí sinh hoạt”? Chúng ta thực sự cần gì để tồn tại? Chúng ta chắc chắn cần một lượng thực phẩm đủ để duy trì hoạt động của não bộ và cơ bắp, cùng với một số dưỡng chất bổ sung để đảm bảo sự tăng trưởng, duy trì và tân trang cơ thể. Vì chúng ta là những sinh vật có máu nóng và gần như không có lông để giữ ấm, nên chúng ta cần thêm sự hỗ trợ - dưới hình thức quần áo hoặc nơi trú ẩn - để duy trì nhiệt độ cơ thể tối ưu ở mức 98,6°F (37°C), nơi mà các phản ứng hóa học của sự sống diễn ra hiệu quả nhất. Và dĩ nhiên, chúng ta cần không khí có thể thở và nước có thể uống được.

Mọi thứ khác chỉ là phần phụ.

Tồn tại một mình là một thử thách lớn đối với bất kỳ cá nhân nào - dù ở bất cứ nơi đâu trên thế giới. Việc sinh tồn lại càng khó khăn hơn khi phải chăm sóc con nhỏ mà không có sự hỗ trợ. Và đó chính là mục đích cơ bản của cộng đồng: giúp mọi người sống sót - bằng cách chia sẻ lao động, kiến thức, kỹ năng và tài nguyên.

Chúng ta đang thức tỉnh khỏi giấc mơ dài của nước Mỹ. Lối sống dựa vào dầu mỏ và sản xuất hàng loạt mà người Mỹ đã tận hưởng trong suốt quãng thời gian mà hầu hết chúng ta có thể nhớ được dường như sẽ khó có thể quay trở lại trong tương lai gần. Chúng ta cần mở mắt ra để nhận thức điều gì thực sự cần thiết cho sự sinh tồn - và nhận ra rằng cộng đồng là yếu tố cốt lõi để đảm bảo điều đó. Trong nước Mỹ mới này, một người hàng xóm biết ươm cây cà chua và có thể dạy chúng ta cách trồng chúng trong điều kiện vi khí hậu của khu vực chúng ta có thể quan trọng hơn siêu thị Wal-Mart cách đó 12 dặm. Một người bạn biết cách rút nước khỏi hệ thống ống dẫn trong phòng tắm không sưởi mỗi mùa đông sẽ đáng giá hơn nhiều so với một hợp đồng bảo hiểm nhà ở từ State Farm. Một nông dân địa phương sở hữu một chiếc xe bán tải, xe kéo hoặc xe đẩy hoạt động tốt và sẵn sàng vận chuyển nông sản đến một khu dân cư ngoại ô biệt lập - cùng với những người biết cách chế biến thực phẩm thô thành món ăn ngon miệng, bổ dưỡng và sẵn sàng chia sẻ kỹ năng đó - sẽ là những thành phần trung tâm của các cộng đồng trong tương lai.

Sự tồn tại của chúng ta sẽ không chỉ phụ thuộc vào việc quản lý cẩn thận các nguồn tài nguyên vật chất, mà còn vào việc khai thác các nguồn tri thức và kỹ năng địa phương. Quan trọng nhất, nó sẽ đòi hỏi sự nuôi dưỡng các cộng đồng mà ở đó, chúng ta thực sự quan tâm đến nhau - theo mọi nghĩa của từ này.

Virginia Lockett đã sống 53 năm đầu tiên của cuộc đời ở Mỹ. Hiện tại, bà sống ở Đà Nẵng, Việt Nam, nơi bà cảm thấy hạnh phúc khi được ăn, ngủ, mua sắm, làm việc và giải trí trong phạm vi di chuyển của chiếc xe máy điện của mình. Thông tin thêm về cuộc sống và công việc của Virginia có thể được tìm thấy trên blog của bà tại www.steadyfootsteps.org.

Tác giả: Virginia Lockett 

(xuất bản vào thứ Hai, ngày 14 tháng 7 năm 2008, trên CommonDreams.org)