MÙA NÀY LÀ MÙA GÌ VẬY?

 

Đây là thời điểm trong năm khi phụ nữ Việt Nam trùm kín từ đầu đến chân với mũ, khăn quàng, khẩu trang, găng tay dài đến khuỷu, tất dày, quần dài và áo khoác. Những dây đèn Giáng Sinh rực rỡ trang trí các quán bar, và những giai điệu Giáng Sinh truyền thống vang lên phía sau những chiếc xe đạp bán hàng rong. Giáng Sinh sắp đến ư? Xin lỗi, không phải đâu. Nếu đúng là Giáng Sinh, thì cây thông cao 15 mét được dựng hoàn toàn từ những chai bia Heineken màu xanh đậm vẫn sẽ còn đứng trước siêu thị trên đường Lê Duẩn ở Đà Nẵng, và ông già Noel vẫn đang bay trên bầu trời Hà Nội trong một cỗ xe tuần lộc kéo làm từ chai Heineken.

Nếu là Tết, chúng tôi vẫn sẽ còn một cây quất đặt giữa phòng khách, ngay bên cạnh chiếc xe máy. Cũng không phải Halloween, mặc dù cảnh tượng những phụ nữ Việt Nam ăn mặc như các tay súng miền Tây hoang dã của Mỹ có thể khiến bạn lầm tưởng.

Mùa hè đã đến ở Việt Nam. Và tất cả những người phụ nữ biết lo lắng cho làn da trắng mịn của mình sẽ làm mọi cách để bảo vệ da khỏi những tia nắng gay gắt của vùng nhiệt đới khi di chuyển bằng xe máy. Trớ trêu thay, nhiều người trong số họ lại không chịu đội mũ bảo hiểm để bảo vệ mình khỏi nguy cơ tử vong và chấn thương sọ não, chỉ vì họ nghĩ rằng đội mũ bảo hiểm trông quá kỳ cục!

NÓI VỚI TƯ CÁCH LÀ MỘT NGƯỜI MỸ

 

Tôi vừa đọc một bài viết tuyệt vời trên CommonDreams.org[1], có tiêu đề "BEING HOPE" của Kathy Kelly. Trong bài viết, cô ấy nói về một bài phát biểu mà cô đã trình bày theo yêu cầu của Ủy ban Dịch vụ Bạn hữu Mỹ (AFSC) tại buổi kết thúc triển lãm "EYES WIDE OPEN" của AFSC ở Chicago gần đây. Sau khi đọc xong bài viết của Kathy, tôi tiếp tục đọc các bình luận từ nhiều độc giả. Một bình luận đặc biệt thu hút sự chú ý của tôi, và tôi cảm thấy cần phải phản hồi. Đây là nội dung phản hồi mà tôi đã đăng trên CommonDreams.org:

---

Virginia, ngày 1 tháng 6 năm 2007, đăng lúc 9:02 sáng

Tôi yêu thích bài viết này. Theo cách nói của truyền thống Quaker[2] của tôi, "Nó chạm đến tâm tư tôi." Kathy Kelly chắc chắn là một người với "đôi mắt mở to". Chúng ta thật may mắn khi cô ấy có khả năng diễn đạt chân lý theo cách mà cô ấy nhìn nhận nó.

Tuy nhiên, khi đọc qua các bình luận sau bài viết, tôi bắt gặp câu nói này:

"Khi ra nước ngoài, tôi luôn nói dối về quốc tịch của mình để đảm bảo an toàn, và tôi cũng khuyến khích người khác làm như vậy."

Tôi hoàn toàn không đồng tình với quan điểm này. Tôi là một người Mỹ, đang sống ở Việt Nam và tham gia vào các hoạt động nhân đạo. Người dân nơi đây đang dần thoát khỏi một thời kỳ đen tối và bị cô lập - và ánh sáng nào đang chờ họ ở cuối đường hầm?

Chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa tiêu dùng kiểu Mỹ!

Và ước mơ tối thượng của nhiều người Việt Nam là gì?

Được sang Mỹ và làm thợ móng.

Xe SUV đang xuất hiện nhan nhản ở Việt Nam như nấm sau mưa. Gà đông lạnh nhập khẩu từ Mỹ được bán trong các siêu thị mới mở. Bạn cần phải mua bảo hiểm y tế hoặc phải có tiền mới có thể tiếp cận dịch vụ y tế đầy đủ - ngay tại Việt Nam. Những người có tiếng nói - người Mỹ tiến bộ - cần phải đứng lên và nói rằng: "Khoan đã! Hãy để tôi nói cho bạn nghe một số mặt trái của chủ nghĩa tư bản và lối sống kiểu Mỹ."

Bạn không thể làm được điều đó nếu bạn phủ nhận quốc tịch của mình. Và tin tôi đi, những điều này cần phải được nói ra. Các hiệu sách đầy ắp những cuốn sách viết về Bill Gates[3] và Lee Iacocca[4]. Truyền hình cáp đã có mặt, với tất cả những tuyên truyền về chủ nghĩa tư bản đi kèm. Nếu bạn không cất lên tiếng nói - hoặc ít nhất là lắc đầu từ chối khi một tài xế taxi Việt Nam hét lên "George Bush, Number One!", thì chẳng ai phản biện lại sự cám dỗ của chủ nghĩa tiêu dùng kiểu Mỹ cả.

Khi tôi được mời tham gia nói chuyện tại các lớp học tiếng -tôi luôn cố gắng nhấn mạnh những thay đổi tích cực mà tôi nhìn thấy ở Việt Nam, cũng như những kỳ vọng ngày càng giảm sút của chúng tôi ở Mỹ.

Dưới đây là một trích dẫn đáng suy ngẫm từ Vietnam Investment Review[5]:

"GE[6] có thể khai thác các cơ hội trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng, y tế, tài chính và nguồn nhân lực."

Các tập đoàn Mỹ đang thúc đẩy phiên bản hiện thực của họ với tất cả sự tinh vi mà Hollywood[7] và Madison Avenue[8] có thể tạo ra. Bạn có thể tưởng tượng sức mạnh và sự hấp dẫn của những hình ảnh đó đối với những con người vừa thoát ra từ nhiều thập kỷ nghèo đói và cô lập văn hóa không?

Chúng ta, với tư cách là những cá nhân có quan tâm, cần phải lên tiếng phản biện. Và trong những cuộc giao tiếp xã hội trực tiếp - thứ thường thấy ở những quốc gia mà con người không bị giam mình trong xe hơi và những pháo đài ngoại ô - chúng ta có thể tạo ra ảnh hưởng to lớn. Nhưng uy tín của chúng ta đến từ việc chúng ta là người Mỹ - và chúng ta biết rõ mình đang nói về điều gì.

Nhân tiện, tôi nghĩ rằng tôi có uy tín hơn nhiều người khác bởi vì tôi đã từ bỏ cuộc sống ở Mỹ. Điều đó khiến nhiều người Việt Nam vô cùng ngạc nhiên khi tôi nói rằng tôi không có ý định quay trở lại Mỹ. Và sau đó, tôi nói cho họ biết lý do tại sao...

---

[1] Là trang web tin tức và bình luận tiến bộ của Mỹ, tập trung vào chính trị, xã hội, môi trường và hòa bình, cung cấp góc nhìn độc lập và phản biện.

[2] Truyền thống Quaker: Truyền thống Quaker là một phong trào tôn giáo Kitô giáo được thành lập vào thế kỷ 17 ở Anh. Những người Quaker tin vào việc tìm kiếm sự hướng dẫn trực tiếp từ Chúa Thánh Thần và đề cao các nguyên tắc như:

-        Bình đẳng và công bằng

-        Bất bạo động và chủ nghĩa hòa bình

-        Sự đơn giản trong cuộc sống

-        Tìm kiếm sự thật và hiểu biết thông qua trải nghiệm cá nhân

Truyền thống Quaker đã ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực của xã hội, bao gồm giáo dục, y tế và hoạt động xã hội.

 

[3] Bill Gates là đồng sáng lập của Microsoft, một trong những công ty công nghệ hàng đầu thế giới. Ông là một trong những người giàu nhất thế giới và đã đóng góp lớn vào sự phát triển của ngành công nghệ thông tin. Gates cũng nổi tiếng với các hoạt động từ thiện thông qua Quỹ Bill và Melinda Gates.

[4] Lee Iacocca là một nhà lãnh đạo doanh nghiệp nổi tiếng của Mỹ, từng là CEO của Chrysler, giúp công ty vượt qua khủng hoảng và trở thành một trong những nhà sản xuất ô tô hàng đầu tại Mỹ trong những năm 1980.

[5] Vietnam Investment Review (VIR) là một tờ báo tiếng Anh hàng đầu tại Việt Nam, chuyên về kinh tế, đầu tư và thương mại, cung cấp thông tin chuyên sâu cho doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế.

[6] GE là viết tắt của "General Electric", một tập đoàn đa quốc gia của Mỹ hoạt động trong nhiều lĩnh vực như năng lượng, cơ sở hạ tầng, y tế, hàng không và tài chính.

[7] Hollywood là một khu vực ở Los Angeles, California, nổi tiếng là trung tâm của ngành công nghiệp điện ảnh và truyền hình Mỹ, sản xuất nhiều bộ phim và chương trình truyền hình nổi tiếng toàn cầu.

[8]Madison Avenue là một con phố nổi tiếng ở Manhattan, New York, được biết đến là trung tâm của ngành quảng cáo và tiếp thị Mỹ.

THƯ GỬI CINDY SHEEHAN

 

Tôi đã đọc bức thư “từ chức” đầy đau buồn và cay đắng của Cindy Sheehan[1] khỏi vị trí trên thực tế là gương mặt đại diện cho phong trào phản chiến của Mỹ, và tôi cảm thấy thôi thúc phải gửi cho Cindy lá thư này từ Việt Nam.

Ngày 30 tháng 5 năm 2007

Cindy thân mến,

Cảm ơn bạn rất nhiều vì năng lượng, sự cống hiến và trí tưởng tượng mà bạn đã dành cho sự nghiệp Hòa bình. Những nỗ lực của bạn thật tuyệt vời. Tôi vô cùng tiếc rằng chúng đã không thể tác động mạnh mẽ hơn để thay đổi hướng đi của chính phủ Mỹ. Tôi cũng đã mất hy vọng vào nước Mỹ. Tôi đã làm việc rất chăm chỉ trong những ngày trước cuộc bầu cử tổng thống năm 2004 và hoàn toàn sửng sốt khi "Vua George" tái đắc cử. Tôi biết rằng kết quả bầu cử có thể đã bị thao túng ở một số địa phương, nhưng sự thật rằng có đến gần 50% cử tri Mỹ chọn bầu lại ông ta khiến tôi kinh ngạc! Với việc công chúng bị tẩy não và một nền “báo chí tự do” đã bị cuốn sâu vào quá trình tẩy não đó, làm thế nào để có thể tạo ra bất kỳ thay đổi tích cực nào?

Dù vậy, hy vọng của tôi đã được nhen nhóm lại khi Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội, và có vẻ như chúng ta có một số nhà lãnh đạo thông minh. Nhưng thật thất vọng! Hệ thống này đã bị bóp méo đến mức không thể có bất kỳ sự thay đổi ý nghĩa nào. Và tôi đồng ý với bạn về sự chia rẽ trong nội bộ phe Cánh tả. Khi tôi đọc những phản hồi từ giới "cấp tiến" đối với lời kêu gọi của Giáo sĩ Do Thái Michael Lerner[2] về một cách tiếp cận mới đầy nhân ái nhằm chống lại chính trị sợ hãi mà Bush và Cheney ủng hộ, tôi kinh hoàng trước sự điếc đặc và tự phụ của những nhà phê bình "cánh tả" đầy định kiến. Làm sao chúng ta có thể xây dựng một sự đồng thuận khi những người có lòng tốt dang tay với tất cả mọi người lại bị tấn công từ cả Cánh tả lẫn Cánh hữu?

Hãy để tôi kể cho bạn nghe tôi đã làm gì để thoát khỏi cảm giác tuyệt vọng và mất phương hướng sau cuộc bầu cử năm 2004:

Tôi rời nước Mỹ và chuyển đến Việt Nam!

Có khá nhiều bước trung gian - một chuyến đi tình nguyện ngắn hạn đến Việt Nam; thành lập tổ chức phi lợi nhuận của riêng tôi (Steady Footsteps, Inc.); quyết định nghỉ việc và bán nhà, rồi - lấy số tiền đó và đến Việt Nam sinh sống, làm công việc từ thiện ở nơi mà người dân vẫn còn chịu hậu quả từ cuộc phiêu lưu trước đây của nước Mỹ, nhưng nơi mà cuộc sống hiện nay đã đủ yên bình để một phụ nữ Mỹ trung niên có thể sống an toàn và làm những việc có ý nghĩa.

Bạn đã làm rất nhiều điều tốt đẹp và chịu đựng không ít những điều tiêu cực! Bạn có thể tưởng tượng một cuộc sống nơi bạn có thể tận dụng các mối quan hệ tích cực mà mình có để làm những công việc ý nghĩa trong một môi trường tràn đầy sự trân trọng không? Hãy cân nhắc điều này: chi phí để sống thoải mái ở một quốc gia thuộc thế giới thứ ba nhưng yên bình là rất thấp so với Mỹ. Tương tự, chi phí để tạo ra những thay đổi có ý nghĩa trong cuộc sống của những người nghèo cũng rất thấp theo tiêu chuẩn của Mỹ. Bí quyết là thực sự sống tại đất nước đó, thay vì chỉ thỉnh thoảng ghé thăm và dựa vào những chuyến đi ngắn ngủi để tìm ra cách giúp đỡ mọi người tốt nhất.

Tôi hoàn toàn không giàu theo tiêu chuẩn Mỹ. Tôi đang sống và điều hành tổ chức từ thiện khiêm tốn của mình bằng số tiền có được từ việc bán ngôi nhà ở Mỹ. Bạn có thể không may mắn sở hữu một căn nhà riêng, nhưng tôi cá rằng bạn có tiềm năng nhận được một khoản ứng trước kha khá nếu cam kết viết một cuốn sách. Hãy cân nhắc việc dùng số tiền đó để bắt đầu một cuộc sống mới và một tổ chức nhân đạo mới bên ngoài nước Mỹ. Nó không cần phải là một tổ chức quy mô lớn. Tổ chức của tôi chỉ gồm có tôi, chồng tôi và một cô gái trẻ mà tôi tuyển dụng làm phiên dịch viên. Tôi tình nguyện làm giảng viên hướng dẫn lâm sàng về vật lý trị liệu tại một bệnh viện phục hồi chức năng ở Đà Nẵng ba buổi sáng mỗi tuần. Thời gian còn lại, tôi tự do đọc sách, viết lách và làm những dự án khác mà tôi quan tâm (chẳng hạn như vận động tất cả nhân viên y tế ở Đà Nẵng đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy trong thành phố). Tôi không nấu ăn và cũng không mua sắm nhiều. Cuộc sống của tôi thư thái hơn rất nhiều so với khi còn ở Mỹ - và cũng rẻ hơn rất, rất nhiều! Tôi giữ liên lạc với thế giới và bạn bè qua internet tốc độ cao - bất cứ khi nào tôi muốn.

Một lần nữa, cảm ơn bạn rất nhiều vì tất cả những gì bạn đã cố gắng làm cho nước Mỹ - và cho người dân Iraq. Bạn đã truyền cảm hứng cho tôi và nhiều người khác. Nhưng bây giờ, hãy thử cân nhắc một cuộc sống khác. Hãy nghĩ đến việc rời khỏi nước Mỹ, không phải vì tuyệt vọng, mà vì bạn có thể tìm thấy một cách sống mới - một cuộc sống tràn đầy ý nghĩa và bình yên.

Tôi luôn gửi đến bạn những suy nghĩ tốt đẹp nhất.

Virginia Lockett, PT
Chủ tịch và Người sáng lập
Steady Footsteps, Inc.

---

[1] Cindy Sheehan là một nhà hoạt động phản chiến người Mỹ, nổi tiếng với việc phản đối chiến tranh Iraq và sau đó là chiến tranh Afghanistan. Bà trở thành gương mặt đại diện cho phong trào phản chiến sau khi con trai bà, Casey Sheehan, một binh sĩ Mỹ, hy sinh tại Iraq vào năm 2004. Cindy Sheehan đã tổ chức nhiều cuộc biểu tình và gặp gỡ các nhà lãnh đạo chính trị để yêu cầu giải thích về lý do Mỹ tham gia chiến tranh và rút quân. Hoạt động của bà đã thu hút sự chú ý của dư luận và trở thành biểu tượng cho những người phản đối chiến tranh.

[2] Michael Lerner là giáo sĩ Do Thái, nhà hoạt động xã hội và tác giả người Mỹ. Ông sáng lập tạp chí Tikkun, tập trung vào các vấn đề xã hội, chính trị và tinh thần. Lerner nổi tiếng với quan điểm tiến bộ và nhân ái, thúc đẩy đối thoại, hòa giải và công bằng xã hội, đặc biệt trong mối quan hệ giữa người Do Thái và Palestine. Ông tìm kiếm giải pháp hòa bình và công bằng cho các vấn đề phức tạp thông qua đối thoại và hợp tác.

BƯỚC ĐI TRONG ĐỨC TIN

 

Sáng nay, sau khi từ quán ăn sáng trở về, chồng tôi, Dave, và tôi phát hiện một phong bì lớn từ Văn phòng Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam đặt trước cửa nhà chúng tôi ở Đà Nẵng. Trên trang giấy duy nhất bên trong, bằng tiếng Anh, có dòng chữ: "Innovation Day, Traffic Safety" (Ngày Sáng tạo, An toàn Giao thông), nên chúng tôi biết rằng đây là phản hồi về đơn xin tài trợ mà chúng tôi đã gửi cách đây một tháng, đề nghị hỗ trợ một phần chi phí cung cấp mũ bảo hiểm cho toàn bộ 3.079 nhân viên y tế trực thuộc Sở Y tế Đà Nẵng. Tuy nhiên, nội dung của bức thư hoàn toàn bằng tiếng Việt. Dave và tôi có thể nhận diện một số từ: "tôi", "chúng tôi", "rất" và một số ngày tháng - nhưng phần lớn nội dung vẫn là một bí ẩn đối với chúng tôi.

Dave đang cố gắng dịch bức thư bằng sự trợ giúp của cuốn từ điển Việt-Anh bỏ túi, còn tôi thì ngồi bên kia phòng, viết và suy ngẫm về việc làm thế nào mà chúng tôi lại rơi vào tình huống này - một tình huống mà chúng tôi đã cam kết thực hiện một dự án trị giá hơn 23.000 đô la cho tổ chức Steady Footsteps, trong khi hiện tại tổ chức này vẫn chưa có nguồn quỹ nào.

Nhưng điều này cũng không có gì khác so với những gì Dave và tôi đã làm trong suốt một năm rưỡi qua: Bước đi trong đức tin. Năm 2005, chúng tôi đã đưa ra một quyết định lớn: từ bỏ công việc, bán nhà và chuyển đến Việt Nam. Việc cam kết theo đuổi quy trình pháp lý và tài chính để thành lập tổ chức phi lợi nhuận Steady Footsteps là một bước đi lớn khác. Và mỗi ngày ở Việt Nam, tôi nhận ra rằng mình vẫn đang tiếp tục thực hiện những bước đi nhỏ trên hành trình đức tin.

Mỗi ngày, tôi đến bệnh viện Phục hồi chức năng Đà Nẵng để làm tình nguyện mà không có kế hoạch cụ thể. Mỗi lần tham gia vào một tình huống nào đó và cất lời, tôi đều cố gắng giữ vững tinh thần, trở thành một kênh truyền tải sự thật và những điều tốt đẹp. Nghe có vẻ cao siêu, nhưng đó là sự thật. Tôi không sống theo cách này khi còn ở Mỹ. Nhưng tại đây, tôi có thể là phiên bản tốt nhất của chính mình. Không hẳn do chủ ý, mà là nhờ vào việc từng bước đi theo những chỉ dẫn nhỏ - từng chút một - mà tôi đã xây dựng được một lối sống giúp tôi sống có định hướng và ý thức hơn so với khi còn ở Mỹ.

Cuộc sống ở Việt Nam đối với tôi ít căng thẳng hơn so với cuộc sống trước đây ở Mỹ. Tôi không còn phải lo lắng về việc bảo trì nhà cửa. Tôi không nấu ăn, hiếm khi đi mua sắm. Tôi thậm chí không lái xe. Quãng đường đi làm của tôi chỉ khoảng một dặm, và tôi chỉ việc ngồi sau xe máy của bạn phiên dịch. Có rất nhiều điều để nói về sự đơn giản. Một cuộc sống bớt bề bộn giúp tôi có nhiều thời gian hơn để suy ngẫm, để đọc và viết. Và tôi nhận thấy rằng, khi cuộc sống của mình không bị lập trình sẵn hay bị chi phối bởi lo âu, tôi dễ dàng chú tâm hơn đến những cảm xúc đồng cảm và lòng nhân ái - và hành động theo những cảm xúc đó.

Tôi làm việc với số giờ nhất định tại bệnh viện Phục hồi chức năng. Tôi chủ động sắp xếp như vậy vì tôi muốn trở thành người hướng dẫn cho các chuyên viên và sinh viên ngành vật lý trị liệu ở Việt Nam, nhưng tôi không muốn trở thành người trực tiếp chịu trách nhiệm chính cho việc điều trị bệnh nhân của họ. Tôi muốn các nhà trị liệu phát triển kỹ năng chuyên môn tốt hơn, chứ không phải trông chờ vào tôi.

Một kết quả khác của lịch trình làm việc giới hạn này là công việc của tôi không bao giờ trở thành một thói quen nhàm chán. Tôi có thể quan sát và phản ứng với từng tình huống bằng một góc nhìn mới mẻ. Tôi không bị sắp xếp lịch làm việc bởi cấp trên, cũng không chịu trách nhiệm về doanh thu hay hồ sơ bệnh án của bệnh viện. Tôi có thể tự do di chuyển, giao tiếp với bất kỳ chuyên viên, sinh viên, bệnh nhân hay người nhà bệnh nhân nào đang cần sự giúp đỡ. Tôi tin rằng, hơn bất cứ điều gì khác, điều này giúp tôi luôn có mặt đúng nơi, đúng thời điểm.

Tôi không thể trò chuyện thoải mái với nhân viên bệnh viện hay bệnh nhân vì không ai trong số họ thành thạo tiếng Anh, và trình độ tiếng Việt của tôi vẫn chưa đủ để truyền tải những kiến thức chuyên môn về vật lý trị liệu. Tôi phải phụ thuộc vào người phiên dịch của mình. Điều đó khiến tôi phải suy nghĩ rất kỹ về cách diễn đạt lời nói của mình, và mọi cuộc thảo luận đều có những khoảng dừng dài để chờ được dịch.

Những khoảng dừng này, cùng với nhận thức về sự mong manh của giao tiếp bằng lời nói, giúp tôi có nhiều cơ hội hơn để "Sống trọn vẹn với hiện tại". Tôi có nhiều thời gian và động lực hơn để quan sát ngôn ngữ cơ thể và biểu cảm khuôn mặt của mọi người.

Tôi đã rất kinh ngạc, chẳng hạn, về việc dễ dàng nhận ra khi nào một bệnh nhân người Việt bị chấn thương não mắc chứng thất ngôn (khó khăn trong việc hiểu ngôn ngữ của chính mình), ngay cả khi tôi chỉ là một người nói tiếng Anh. Tôi thậm chí có thể phân biệt giữa một người mắc chứng rối loạn vận ngôn (khó khăn trong việc phát âm) và một người mắc chứng mất ngôn ngữ diễn đạt (khó khăn trong việc tìm từ ngữ để nói). Thế nhưng, điều mà tôi thấy quá rõ ràng với tư cách là một nhà trị liệu có kinh nghiệm lại hoàn toàn không hiển nhiên đối với các nhà vật lý trị liệu trẻ tuổi, ít kinh nghiệm mà tôi đang làm việc cùng.

Hôm qua, tôi chợt nhận ra rằng bản chất của những điều tôi muốn dạy không hề nằm trong bất kỳ giáo trình vật lý trị liệu nào. Thậm chí, khi viết bản tuyên bố sứ mệnh ban đầu cho Steady Footsteps, tôi cũng không diễn đạt điều đó một cách rõ ràng. Và đây chính là khoảnh khắc giúp tôi nhận ra điều ấy.

Sáng hôm qua, tôi bước vào phòng tập vật lý trị liệu và thấy một thanh niên có hộp sọ biến dạng được đặt trên một chiếc bàn điều trị cao và hẹp. Nhà trị liệu của anh ta, một chàng trai cao ráo, đẹp trai tên là L., đang mạnh tay gập duỗi chân bệnh nhân một cách lặp đi lặp lại. Gương mặt của bệnh nhân nhăn nhó vì đau đớn, còn L. thì nhìn vô định vào khoảng không.

Tôi lên tiếng: "Này, cậu có nhận ra là cậu đang làm bệnh nhân đau không?"

L. đáp: "À, tôi đã bảo anh ấy nói nếu thấy đau mà. Nhưng anh ấy không nói gì cả."

Tôi nhìn chàng trai trẻ đang bị liệt nửa người bên phải - mà thường đi kèm với khó khăn trong ngôn ngữ - và hỏi:
"Thực sự anh ta có có thể nói được không?"

L. thừa nhận: "À... không, anh ấy không nói được."

Tôi tiếp tục: "Vậy làm sao anh ấy có thể nói cho cậu biết rằng cậu đang làm anh ấy đau? Tôi không nói được tiếng Việt, nhưng tôi chỉ cần nhìn vào mặt anh ấy là biết anh ấy đang đau. Làm sao cậu có thể biết chuyện gì đang xảy ra nếu thậm chí không nhìn vào anh ấy? Cậu đang cố giúp anh ấy gia tăng tầm vận động. Nhưng để kéo giãn cơ một cách hiệu quả, cơ bắp anh ấy phải được thả lỏng. Mà anh ấy sẽ không thể thả lỏng nếu đang đau. Hãy quan sát gương mặt bệnh nhân khi làm việc với anh ấy, cậu sẽ học được cách giúp mà không gây đau đớn."

Tôi nghĩ mình đã truyền đạt được quan điểm và tiếp tục công việc khác. Tuy nhiên, khi quay lại sau đó, tôi thấy bệnh nhân vẫn bị trói chặt trên bàn và trông còn hoảng loạn hơn trước. Lần này, L. đang nhìn thẳng vào bệnh nhân... và cười.

Tôi hỏi: "Cậu đang làm gì vậy? Cậu biết bệnh nhân bị tổn thương não này không thể hiểu tại sao cậu lại làm thế với anh ấy. Anh ấy đang cảm thấy khó chịu, vậy mà cậu lại nhìn anh ấy và cười! Cậu nghĩ anh ấy sẽ cảm thấy thế nào? Anh ấy có nghĩ rằng cậu quan tâm đến anh ấy và đang cố giúp không? Tôi không nghĩ vậy. Khi bị đặt cố định trên bàn, anh ấy cảm thấy bất lực và sợ hãi. Thành thật mà nói, tôi không nghĩ rằng bài tập vận động thụ động này là cách tốt nhất để sử dụng quỹ thời gian ít ỏi của cậu với anh ấy. Hãy thử cách khác xem sao."

Sau đó, chúng tôi giúp bệnh nhân rời khỏi bàn và ngồi xuống một chiếc ghế gỗ có tựa lưng . Tôi kéo một chiếc ghế khác ngồi ngay trước mặt anh ấy. L. và Miêng, người phiên dịch của tôi, đứng bên cạnh. Tôi nhìn thẳng vào mắt bệnh nhân, mỉm cười và nhẹ nhàng nắm lấy tay anh ấy. Anh ấy cũng mỉm cười đáp lại. Tôi giúp anh ấy đặt bàn chân xuống sàn cho ngay ngắn, rồi ra hiệu rằng tôi muốn anh ấy đứng lên. Tôi đếm to bằng tiếng Việt: "MỘT, HAI, BA!", rồi giúp anh ấy đứng dậy.

Tôi giữ anh ấy đứng thẳng, giúp anh ấy dồn trọng lượng về phía chân trái - bên còn tương đối khỏe. Sau khoảng 30 giây, chúng tôi ngồi xuống. Mỗi lần đứng lên, anh ấy dường như hiểu ra hơn một chút, nỗ lực nhiều hơn để tự đứng và giữ thăng bằng. Và mỗi lần như vậy, tôi lại mỉm cười và khen ngợi anh ấy hết lời.

Không quan trọng việc tôi đang nói tiếng Anh, anh ấy vẫn hiểu rằng tôi quan tâm đến anh ấy và trân trọng những nỗ lực của anh ấy. Và khi kết thúc buổi tập, anh ấy nở nụ cười rạng rỡ.

Vậy bài học của ngày hôm nay là gì?

• "Hiện diện trong khoảnh khắc."
• "Lòng trắc ẩn."

Đây là những điều cốt lõi trong cả đức tin Quaker của tôi và Phật giáo mà chồng tôi theo đuổi. Chúng không có trong bất kỳ giáo trình vật lý trị liệu nào, nhưng còn bài học nào quan trọng hơn đối với một nhà trị liệu - hay với bất kỳ con người nào?

---

Phụ lục

Dave đã dịch đủ lá thư từ Ngân hàng Thế giới để chúng tôi nhận ra rằng chúng tôi đã bị loại khỏi danh sách nhận tài trợ mà chúng tôi hy vọng sẽ giúp trang trải chi phí 23.000 đô la cho Dự án Mũ bảo hiểm xe máy của Sở Y tế Đà Nẵng.

Nhưng không sao cả. Chúng tôi vẫn cảm thấy mình được kêu gọi hoàn thành dự án này. Chúng tôi vẫn tin rằng nó có thể góp phần ngăn chặn tình trạng chấn thương sọ não đang lan rộng khắp Việt Nam.

Vì vậy, một lần nữa, chúng tôi sẽ "Bước đi trong đức tin" và đặt hàng những chiếc mũ bảo hiểm từ nhà máy ProTec ở Hà Nội.

Chúng tôi cũng muốn mời bất kỳ ai cảm thấy có thể, hãy đóng góp cho Steady Footsteps, không chỉ để giúp tài trợ cho dự án này mà còn hỗ trợ các dự án nhỏ hơn khác, chẳng hạn như:
✅ Cung cấp nẹp cố định cổ chân (AFOs) và các thiết bị hỗ trợ khác cho bệnh nhân khuyết tật.
✅ Trả lương cho một phiên dịch viên để hỗ trợ bất kỳ nhà trị liệu nào sẵn sàng đến Đà Nẵng làm tình nguyện.

Và nếu bạn biết một nhà vật lý trị liệu hoặc hoạt động trị liệu nào có tư duy sáng tạo, đam mê phục hồi chức năng cho bệnh nhân tổn thương não hoặc liệt tứ chi, hãy giới thiệu họ liên hệ với tôi qua email: valockett@gmail.com.

Tôi rất mong được lắng nghe suy nghĩ của họ, và nếu họ đủ can đảm để đến Việt Nam, tôi sẵn sàng giúp họ có một chuyến đi ý nghĩa cùng cộng đồng phục hồi chức năng Đà Nẵng.

MỘT TUẦN Ở ĐÀ NẴNG

 

Tuần này, ở cuối con phố nơi chúng tôi sống, ngay chỗ cây cầu mới nhất của Đà Nẵng bắc qua sông Hàn, một vụ va chạm giữa một người đi xe máy và một chiếc xe tải đã khiến người đi xe máy bị văng qua lan can và rơi xuống sông. Thi thể của anh ta vẫn chưa được tìm thấy. Cùng ngày hôm đó, con trai tôi, Tim, cùng một người bạn lướt sóng người Pháp đã giúp kéo một cậu bé học sinh Việt Nam bị chết đuối từ biển lên, ở đầu kia của con phố. Một cậu bé khác mất tích vẫn chưa được tìm thấy. Tối hôm đó, Tim nói:

“Cậu bé trông xanh xao lắm, và nước cứ trào ra từ miệng cậu ấy. Mình tự hỏi liệu có thể cứu cậu ấy nếu phát hiện sớm hơn không.”

Trong lớp học tiếng Việt tuần này, chúng tôi học từ vựng về màu sắc, động vật và các bộ phận cơ thể:

“Tôi có một con cua. Nó màu tím. Nó có đôi mắt nhỏ. Nó rất ngon.”

Hôm nay, những người làm nẹp chân đã đến bệnh viện Phục hồi chức năng nơi tôi làm tình nguyện để đo nẹp chân mới cho sáu bệnh nhân, hy vọng rằng chúng sẽ giúp họ có thể bước đi vững vàng - mục tiêu của tổ chức phi lợi nhuận nhỏ bé của tôi, Steady Footsteps. Sáu bệnh nhân bị liệt nửa người - năm người bị liệt bên trái, một người bên phải - từ 27 đến 80 tuổi, hồi hộp theo dõi khi các kỹ thuật viên chỉnh hình đúc khuôn từng chân của họ. Tuần tới, chúng tôi sẽ xem liệu những chiếc nẹp chân bằng nhựa (còn gọi là AFOs) có thể kết hợp hiệu quả với các bài tập chức năng mới mà tôi đang hướng dẫn cho các nhà trị liệu Việt Nam để giúp những người này đi lại an toàn hay không.

Tôi cắn răng viết một tấm séc cho Sở Thuế vụ Mỹ (IRS) để thanh toán khoản thuế còn lại của năm 2006, dù tôi có những nghi ngờ sâu sắc về cách chính phủ Mỹ sử dụng tiền thuế của chúng tôi. Khi đang phân vân nên làm gì, câu nói “Hãy trả cho Caesar những gì thuộc về Caesar” chợt hiện lên trong đầu tôi. Trớ trêu thay, số tiền tôi gửi cho IRS tuần này lại đúng bằng khoản lợi nhuận từ việc đầu tư vào các đồng ngoại tệ sau khi chúng tôi bán ngôi nhà ở Mỹ. Có lẽ đó là một sự công bằng đầy thi vị.

Chúng tôi đã tìm được một nguồn cung cấp lá kinh giới khô, húng quế và phô mai parmesan[1] tại địa phương để người bạn thân nhất của chúng tôi, Tâm - chủ một quán ăn nhỏ phục vụ khách nước ngoài - có thể làm nước sốt spaghetti có mùi thơm “đúng chuẩn.”

“Wow - trông y như cỏ cần sa vậy!”- Tâm nói khi xem túi lá kinh giới khô. Quả thật trông rất giống. Tôi thật sự nhẹ nhõm khi không phải lén mang một túi kinh giới qua hải quan trong lần về Mỹ tới đây!

Chúng tôi nhận được thông báo chính thức từ Ủy ban Nhân dân TP. Đà Nẵng rằng Sở Y tế Đà Nẵng đã đề nghị cho phép tôi tiếp tục làm tình nguyện tại Bệnh viện Phục hồi chức năng Đà Nẵng, và đề xuất này đã được phê duyệt. Giờ đây, có vẻ như hồ sơ đã được chuyển lên Sở Ngoại vụ Đà Nẵng để xem xét cấp phép cho tổ chức của tôi, Steady Footsteps. Chúng tôi đã thực hiện toàn bộ quá trình chuyển đến Việt Nam theo cách hoàn toàn ngược đời - nhưng với chúng tôi, trong những vùng nước chưa ai khai phá này, đó là cách duy nhất có thể thực hiện.

Tôi đã gặp nhiều tổ chức mất hàng năm trời để chờ phê duyệt chính thức, gây quỹ và xây dựng cơ sở hạ tầng trước khi họ thực sự giúp đỡ người dân Việt Nam. Nhưng chúng tôi thì không. Chúng tôi đơn giản chỉ thành lập một tổ chức phi lợi nhuận nhỏ, bán nhà và chuyển đến Việt Nam với visa du lịch rồi bắt tay vào làm ngay. Khi tôi loay hoay chạy từ văn phòng Sở này sang Sở khác ở Đà Nẵng, có người từng gọi tôi là “Người phụ nữ không biết lập kế hoạch trước.” Nhưng với chúng tôi, không có cách nào khác để hoàn thành điều này nếu vẫn ngồi yên ở Mỹ. Và cũng không có cách nào để chúng tôi có thể đi đi về về trong nhiều năm để xây dựng tổ chức một cách từ từ. Chúng tôi cảm thấy được thôi thúc phải thực hiện bước đi này - bỏ việc, bán nhà, chỉ mang theo một vài đồ dùng cá nhân và đến Việt Nam. Và mọi chuyện đã diễn ra suôn sẻ.

Chúng tôi đang sống thoải mái trong một góc dễ chịu của Đà Nẵng, cách biển chỉ hai dãy nhà. Con trai tôi lướt sóng mỗi ngày và theo học một trường trung học Mỹ qua mạng Internet. Chúng tôi cũng sử dụng Internet để giữ liên lạc với bạn bè và theo dõi tin tức thế giới. Ở Đà Nẵng, chúng tôi đã tìm được những người bạn tuyệt vời, những người giúp chúng tôi hiểu những điều bí ẩn của cuộc sống nơi đây. Chúng tôi không còn xe hơi, không còn hóa đơn sưởi ấm, chi phí sinh hoạt thì thấp. Chúng tôi đang làm những công việc ý nghĩa - với một tốc độ đủ chậm để có thể quan sát xem điều gì hiệu quả và điều gì không, rồi điều chỉnh cách tiếp cận cho phù hợp. Tôi có thời gian để đọc và viết. Còn điều gì tuyệt vời hơn nữa?

---

[1] Phô mai Parmesan là một loại phô mai cứng, có nguồn gốc từ vùng Parma và Reggio Emilia ở Ý. Nó được sản xuất từ sữa bò và có hương vị đậm đà, hơi mặn và thơm. Parmesan thường được sử dụng như một loại gia vị để thêm hương vị cho các món ăn như pasta, salad, súp và các món Ý khác. Loại phô mai này cũng thường được bào nhỏ hoặc nghiền thành bột để dễ dàng sử dụng. Parmesan là một trong những loại phô mai lâu đời và nổi tiếng nhất trên thế giới.

HIỂU VỀ CUỘC SỐNG

 

Đã có một cuộc thảo luận sôi nổi diễn ra trên các trang của tạp chí văn học và môi trường tuyệt đẹp, ORION[1]. Cuộc tranh luận này bắt đầu từ bài viết của James Howard Kunstler[2] mang tên "Sắp xếp lại mọi thứ" được đăng trên số tháng 1 - 2 năm 2007. Trong bài viết, Kunstler đưa ra lập luận rằng không có một giải pháp công nghệ thần kỳ nào có thể duy trì lối sống ngoại ô của người Mỹ khi sản lượng dầu đang suy giảm. Ông khẳng định:

“Vùng ngoại ô nước Mỹ là sự phân bổ sai lầm tài nguyên lớn nhất trong lịch sử thế giới.”

Và ông không hề né tránh việc chỉ ra những thay đổi sâu sắc mà sự kết thúc của dầu mỏ và khí đốt giá rẻ sẽ mang lại. Ông kết luận:

“Đúng là một chương trình đầy thách thức. Và có lẽ một số bạn đang tự hỏi làm thế nào để giữ vững hy vọng trước những nhiệm vụ to lớn này. Đây là sự thật rõ ràng, thưa các bạn: Hy vọng không phải là một sản phẩm tiêu dùng. Bạn phải tự tạo ra hy vọng cho chính mình. Bạn làm điều đó bằng cách chứng tỏ rằng bạn đủ dũng cảm để đối mặt với thực tế và đủ năng lực để xử lý những hoàn cảnh mà nó mang lại. Việc chúng ta có thể duy trì một xã hội tử tế trước những thay đổi phi thường hay không sẽ phụ thuộc vào sự sáng tạo, lòng hào hiệp và lòng tốt của chúng ta. Và tôi tin tưởng rằng chúng ta có thể tìm thấy những nguồn lực này trong chính trái tim mình và trong cộng đồng của chúng ta.”

Bài viết của Kunstler đã nhận được hơn 120 bình luận từ độc giả, nhiều trong số đó rất sâu sắc. Tuy nhiên, có một người bình luận khiến tôi nghĩ rằng họ đã hoàn toàn bỏ lỡ vấn đề, khi họ quy mọi trách nhiệm cho việc thiếu kiểm soát dân số. Điều đó khiến tôi cảm thấy cần phải đăng một phản hồi trên Orion:

"Không, không, không... vấn đề này không hề đơn giản như vậy. Tôi là một người Mỹ mới chuyển đến Việt Nam và tôi muốn chia sẻ quan điểm từ góc nhìn của mình. Tôi đang sống tại một khu vực tương đối khá giả ở Đà Nẵng, thành phố một triệu dân. Đây là những gì tôi thấy từ cửa sổ của mình: mỗi khu phố chỉ có một thùng rác dùng chung cho tất cả mọi người. (Rác được thu gom hàng ngày sau khi những người phụ nữ chuyên thu nhặt ve chai đã nhặt những thứ có thể bán lại). Rau tươi được nông dân chở đến chợ bằng những chiếc xe máy cũ  hoặc bằng xe buýt. Vợ của một ngư dân chở cá tươi trong một thùng xốp được buộc sau xe đạp. Trẻ em đi bộ hoặc đạp xe đến trường. Người lớn đi làm hoặc đi chợ, hai người đi chung một chiếc xe máy. Quần áo được giặt tay và phơi khô trên ban công. Người dân ăn tại các quán phở ngoài trời, nơi chủ quán rửa bát đũa bằng tay giữa các lượt khách. Các tòa nhà được thiết kế để tận dụng tối đa bóng râm và gió tự nhiên để làm mát. Những người giao hàng đạp những chiếc xe ba gác chở đầy sản phẩm nội thất được sản xuất tại địa phương.

Vấn đề không nằm ở dân số. Vấn đề chính là nền văn hóa tiêu dùng, giấc mơ Mỹ chạy bằng dầu mỏ. Lãng phí và gia tăng tiêu thụ tài nguyên chỉ xuất hiện ở Việt Nam theo đúng tỷ lệ thuận với mức độ giàu có của người dân và mức độ họ bị cuốn hút bởi chủ nghĩa tiêu dùng kiểu Mỹ."

---

[1] Tạp chí Orion là một ấn phẩm văn học và môi trường nổi tiếng của Mỹ, được xuất bản bởi tổ chức phi lợi nhuận Orion Society. Tạp chí này tập trung vào mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên, khám phá các chủ đề như bảo vệ môi trường, phát triển bền vững và văn hóa. Với sự kết hợp giữa văn học, nghệ thuật và bài viết chuyên sâu, Orion cung cấp một góc nhìn sâu sắc và đa dạng về mối quan hệ giữa con người và thế giới tự nhiên.

[2] James Howard Kunstler là một tác giả và nhà phê bình người Mỹ, nổi tiếng với các bài viết về kiến trúc, đô thị và xã hội. Ông đã viết nhiều bài báo và sách về các chủ đề liên quan đến sự phát triển bền vững và phê bình về sự phát triển đô thị hiện đại.

VỀ STEADY FOOTSTEPS

 STEADY FOOTSTEPS, INC. được thành lập bởi vợ chồng người Mỹ: Virginia Lockett, một nhà vật lý trị liệu với 35 năm kinh nghiệm, và chồng bà, David, một họa sĩ. Hai vợ chồng nhà Lockett lần đầu đến Việt Nam vào năm 1995 để nhận nuôi hai đứa trẻ. Khi đó, họ vô cùng đau lòng trước tình cảnh dường như vô vọng của những người khuyết tật tại Việt Nam.

Đến năm 2005, khi gia đình Lockett quay lại Việt Nam để tham gia một chuyến đi tình nguyện ngắn hạn, hệ thống y tế và nền kinh tế Việt Nam đã có những cải thiện đáng kể, giúp việc quan tâm đến những người khuyết tật trở nên khả thi hơn. Tuy nhiên, nhiều dự án hỗ trợ do nước ngoài điều hành mà David và Virginia quan sát được dường như không hiệu quả - phần lớn là do sự giám sát lỏng lẻo và vội vàng từ các giám đốc chương trình không thường xuyên có mặt.

Chuyến đi năm 2005 đó đã thuyết phục David và Virginia rằng, với sự cống hiến của hai người Mỹ trung niên thuộc tầng lớp trung lưu, họ có thể tạo ra sự khác biệt trong việc ngăn ngừa chấn thương sọ não và cải thiện cuộc sống của người khuyết tật tại Việt Nam. Họ quyết định bỏ việc, bán nhà, thành lập STEADY FOOTSTEPS[1], và chuyển đến Việt Nam. Họ chưa bao giờ hối tiếc về quyết định này.

Nguồn tài chính của chúng tôi

Steady Footsteps là một tổ chức nhỏ. Hoạt động của chúng tôi được hỗ trợ bởi các nhóm nhỏ và các cá nhân như bạn. Những mối quan hệ cá nhân có ý nghĩa rất lớn. Steady Footsteps đã nhận được sự ủng hộ từ các nhóm Quaker Meetings, các nhà trị liệu và cá nhân từ Mỹ, Úc, Đức, Anh và New Zealand. Tuy nhiên, cho đến nay, phần lớn kinh phí của tổ chức vẫn đến từ việc bán ngôi nhà của gia đình Lockett tại Mỹ.

Những khoản đóng góp bổ sung sẽ giúp chúng tôi thuê thêm phiên dịch viên, từ đó tạo nhiều cơ hội hơn cho các nhà trị liệu tình nguyện làm việc cùng chúng tôi. Đồng thời, nó cũng cho phép chúng tôi hỗ trợ nhiều hơn cho người khuyết tật tại Việt Nam. Nếu bạn cảm thấy muốn góp phần vào công việc của chúng tôi, hy vọng bạn sẽ chia sẻ những gì bạn có thể. Hãy giúp chúng tôi lan tỏa câu chuyện này - hoặc ít nhất là chia sẻ đường dẫn đến trang web của chúng tôi - đến những ai có thể quan tâm đến việc giúp đỡ người khuyết tật tại Việt Nam.

---

Tiền được sử dụng như thế nào?

Trước hết, quỹ của chúng tôi được dùng để trả lương cho những phiên dịch viên hỗ trợ các chuyên gia phục hồi chức năng tình nguyện nước ngoài. Nếu không có ai hiểu được những gì họ đang nói, thì việc các nhà trị liệu chuyên nghiệp tận tâm tình nguyện thời gian và chuyên môn của họ để cải thiện tình trạng phục hồi chức năng ở Việt Nam sẽ trở nên vô nghĩa.

Từ trái sang: Miêng, Virginia, David, Huy, Caroline

Thứ hai, Steady Footsteps cung cấp thiết bị cần thiết tại các địa điểm làm việc cũng như hỗ trợ cá nhân người khuyết tật. Ví dụ, chúng tôi đã tài trợ các giường tập vật lý trị liệu, bàn ăn tại giường bệnh và một máy may cho Bệnh viện Phục hồi chức năng Đà Nẵng, nơi các tình nguyện viên của chúng tôi đã làm việc trong ba năm. Chúng tôi cũng đã cung cấp gương và các dụng cụ tập luyện phục hồi chức năng tại một quán cà phê ở tỉnh khác, nơi chúng tôi tập luyện vật lý trị liệu cho một nhóm trẻ khuyết tật và phụ huynh của các em. Ngoài ra, chúng tôi đã cung cấp nẹp chân, giày, khung tập đi, gậy và xe lắc tay cho nhiều cá nhân, cũng như làm bốn chiếc răng giả cho một cô bé 16 tuổi, người đã mất răng trong vụ tai nạn khiến tay và chân trái của em bị liệt.

Cuối cùng, vì chúng tôi có mặt tại Việt Nam, với nguồn tài chính sẵn có và có toàn quyền sử dụng, chúng tôi có thể thực hiện những việc mà các tổ chức quản lý từ xa không thể làm được. Chẳng hạn, sau trận bão lụt gần đây, ngay khi nước rút khỏi đường và người dân có thể rời khỏi chỗ trú ẩn trên mái nhà, Steady Footsteps đã nhanh chóng đưa nhu yếu phẩm đến những khu vực bị lũ lụt tại tỉnh Quảng Nam lân cận. Chúng tôi đã cung cấp viện trợ cần thiết cho 40 thành viên của Hội người khuyết tật Hội An trước khi bất kỳ tổ chức phi chính phủ nào sẵn sàng hỗ trợ.

Gia đình Lockett không nhận lương từ công việc của họ tại đây, và chi phí hành chính của Steady Footsteps được giữ ở mức tối thiểu. Mọi khoản đóng góp đều được sử dụng trực tiếp để giúp đỡ người khuyết tật tại Việt Nam.

[1] Nghĩa tiếng Việt: Những bước chân vững vàng