Hình ảnh Cơ sở 2 của bệnh viện Y học cổ truyền Đà Nẵng

 

Bệnh nhân trẻ này là một nhân viên ngân hàng bị tai biến mạch máu não, đang nỗ lực tập luyện để phục hồi chức năng bàn tay dưới sự hướng dẫn của chuyên viên Việt Nam và chuyên gia Vật lý trị liệu đến từ Mỹ tại Bệnh viện Y học cổ truyền Đà Nẵng. 

Bệnh nhân là bác tài xế xe ôm đang tập luyện phục hồi chức năng cho tay phải và cái thiện thăng bằng trên xe 2 bánh dưới sự hỗ trợ của chuyên viên vật lý trị liệu Thuỷ - người được chuyên gia đến từ Mỹ đào tạo.

Hội quán Đông y tại Cơ sở 2 của bệnh viện Y học cổ truyền Đà Nẵng trưng bày tranh của hoạ sĩ khuyết tật Nguyễn Tấn Hiền

CÔNG THỨC CHO THÀNH CÔNG

 

Tôi đã làm việc với tư cách là nhà vật lý trị liệu tình nguyện tại Việt Nam từ năm 2005 ở bốn bệnh viện khác nhau, một trường học dành cho trẻ khuyết tật và trong cộng đồng tại Đà Nẵng, Hội An và vùng nông thôn Quảng Nam. Những năm đầu tiên ở đây là một trải nghiệm học hỏi quý báu đối với tôi và giúp tôi có cơ hội hỗ trợ trực tiếp cho vô số người khuyết tật Việt Nam. Tuy nhiên, giống như nhiều chuyên gia vật lý trị liệu nước ngoài khác mà tôi từng trao đổi, tôi không thể tạo ra bất kỳ ảnh hưởng đáng kể nào đến cách mà các nhà vật lý trị liệu được đào tạo ở Việt Nam thực hành. Như bạn có thể thấy từ các bài viết trước đây trên blog của tôi, tôi đã từ bỏ nỗ lực thay đổi phương pháp thực hành ở đây. Kể từ năm 2010, tôi chỉ tập trung vào việc phục hồi chức năng trực tiếp cho bệnh nhân tại Bệnh viện Y học cổ truyền Đà Nẵng - với 140 giường bệnh[1], chuyên điều trị bệnh nhân đột quỵ nhưng chưa có nhiều dịch vụ vật lý trị liệu.

Tuy nhiên, mọi thứ đã thay đổi khi bác sĩ Nguyễn Văn Ánh trở thành giám đốc bệnh viện cách đây một năm. Ông không chỉ bắt đầu cải tạo lại cơ sở vật chất xuống cấp mà còn khởi xướng nhiều dự án mới, trong đó có một chương trình cai nghiện ma túy được đánh giá cao. Điều khiến tôi đặc biệt quan tâm là ông đã tuyển dụng nhiều nhà vật lý trị liệu mới tốt nghiệp theo dạng thử việc và yêu cầu họ học hỏi từ tôi nếu họ muốn làm việc tại bệnh viện này. Điều này thực sự tạo ra sự khác biệt lớn! Mặc dù phục hồi chức năng thần kinh là một lĩnh vực đặc biệt khó và chương trình đào tạo trước đây của họ chưa trang bị đầy đủ kỹ năng lượng giá, lập kế hoạch và thực hiện các phác đồ điều trị hiệu quả cho bệnh nhân đột quỵ, nhưng những nhà trị liệu trẻ này đã nỗ lực hết mình dưới sự hướng dẫn của tôi. Dù chưa thể nói rằng họ đã đạt đến đẳng cấp thế giới, nhưng họ đã vượt xa bất kỳ nhà trị liệu nào mà tôi từng gặp trong suốt 10 năm làm việc tình nguyện tại Việt Nam. Và họ tiếp tục tiến bộ với mỗi bệnh nhân mới mà họ điều trị. Tôi thực sự tự hào về họ!

Thật đáng kinh ngạc khi ngày càng có nhiều bệnh nhân tìm đến chúng tôi nhờ truyền miệng, không chỉ từ Đà Nẵng mà còn từ Hội An, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Huế, cũng như từ các khu vực miền núi phía tây và các hòn đảo ngoài khơi như Cù Lao Chàm và Lý Sơn. Thực tế là ngay sau Tết năm nay, 45 bệnh nhân đột quỵ đã nhập viện để được chúng tôi điều trị, trong khi các cơ sở phục hồi chức năng khác trong khu vực chỉ tiếp nhận rất ít bệnh nhân. Hiện tại, chúng tôi đang điều trị không chỉ cho những bệnh nhân từng thất vọng với các phương pháp phục hồi không hiệu quả ở nơi khác, mà còn cho những bệnh nhân đột quỵ mới, được chuyển trực tiếp đến bệnh viện chúng tôi sau giai đoạn điều trị cấp tính ban đầu tại Bệnh viện Đa khoa Đà Nẵng.

Bác sĩ Ánh có một tầm nhìn mới, và tôi muốn giúp ông ấy hiện thực hóa điều đó. Chúng tôi muốn xây dựng một chương trình can thiệp sớm hiệu quả cho trẻ em bị bại não và chậm phát triển vận động. Các chương trình phục hồi chức năng hiện có cho trẻ em ở Đà Nẵng chỉ tập trung vào các trẻ lớn tuổi đã mắc phải những rối loạn bất thường về vận động hoặc co cứng cơ, nhưng hiệu quả mang lại rất hạn chế. Chúng tôi muốn can thiệp sớm để hướng dẫn gia đình trẻ phát triển theo hướng tối ưu nhất ngay từ ban đầu. Nhờ đội ngũ những nhà trị liệu cởi mở và sự hỗ trợ từ ban lãnh đạo bệnh viện, chúng tôi có cơ hội tuyệt vời để tạo ra sự thay đổi lớn cho trẻ khuyết tật ở Đà Nẵng và gia đình của các em. Giờ đây, điều duy nhất chúng tôi cần là một chuyên gia vật lý trị liệu nhi khoa nước ngoài có kinh nghiệm để hướng dẫn chúng tôi trong dự án này. Nếu bạn biết ai đó có thể quan tâm đến cơ hội tình nguyện dài hạn này, hãy giới thiệu họ đến với chúng tôi!

[1] Đến năm 2025 đã tăng lên 330 giường bệnh.

Có chút tiếng tăm

 

VÂNG, CHÚNG TÔI VẪN Ở ĐÂY!

 Đã hơn một năm kể từ bài đăng cuối cùng của tôi trên blog Steady Footsteps, mặc dù có khá nhiều bài viết mới trên blog khác của tôi, A View from Vietnam. Chúng tôi vẫn ở Đà Nẵng và vẫn bận rộn với công việc cải thiện cuộc sống cho những người khuyết tật ở miền Trung Việt Nam.

Trang, Huy và tôi đã cùng làm việc tại Bệnh viện Y học Cổ truyền Đà Nẵng hơn một năm nay và hy vọng sẽ tiếp tục trong tương lai gần. Phần lớn bệnh nhân tại bệnh viện của chúng tôi là những người bị đột quỵ, nhiều người trong số họ còn trẻ hơn so với những trường hợp tôi từng thấy ở Mỹ. (Bệnh nhân mới nhất của chúng tôi chỉ mới 17 tuổi!). Chúng tôi cũng đã làm việc với các thợ lặn từ Quảng Ngãi bị tổn thương tủy sống do bệnh giảm áp (còn gọi là "bệnh khí ép") và - tất nhiên - các nạn nhân chấn thương sọ não do tai nạn xe máy.

Công việc cộng đồng của chúng tôi cũng tiếp tục. Ở Đại Hiệp, bé Phước 4 tuổi bị bại não đã bắt đầu nói chuyện và vẫn đang cố gắng cải thiện khả năng kiểm soát cổ cũng như chức năng tay có hiệu quả hơn. Nhơn, cậu bé nhỏ nhắn 10 tuổi có vẻ mắc chứng rối loạn tuyến yên, đã thay đổi ngoạn mục từ một đứa trẻ yếu ớt, thiếu sức sống giờ trở nên năng động đạp xe khắp nơi nhờ sự giúp đỡ của chúng tôi! Xa hơn, tại Duy Xuyên, Trang đã đi xe máy một giờ mỗi ngày để trở thành “Thiên thần hộ mệnh” cho Hoa, một cô gái trẻ bị chấn thương sọ não dẫn đến khó khăn trong việc phối hợp vận động mà tôi đã theo dõi trong bốn năm qua. Dưới sự chăm sóc của Trang, Hoa đã bắt đầu nói chuyện, thực hiện được nhiều chức năng sinh hoạt hằng ngày một cách độc lập hơn trong nhà, và thậm chí lần đầu tiên sau bốn năm có thể ra ngoài cộng đồng trên chiếc xe máy ba bánh của Trang.

Cuối cùng, những nỗ lực nhằm giúp đỡ các họa sĩ khuyết tật mà chúng tôi quen biết thành công về mặt tài chính đã dẫn đến việc thành lập một doanh nghiệp có tên Công ty Họa Sĩ Đà Nẵng. Nhờ những cố gắng của chúng tôi, tranh của Nguyễn Tấn Hiên - một người bạn họa sĩ bị liệt tứ chi - hiện không chỉ được bán qua chúng tôi mà còn được giới thiệu trên một phòng trưng bày trực tuyến khác có trụ sở tại UAE: liborius-xu.com. Tuy nhiên, điều mà Hiền tự hào nhất trong năm nay không chỉ là sự nghiệp hội họa, mà còn là hai sự kiện lớn trong cuộc đời: anh và vợ, Lý, đã có một bé trai và một căn nhà nhỏ - một phòng ngủ của riêng mình!

HÀNH ĐỘNG THAY VÌ NÓI SUÔNG

 

Từ khi bắt đầu làm tình nguyện tại Đà Nẵng hơn 5 năm trước, tôi đã cố gắng bằng mọi cách có thể để chia sẻ kiến thức và niềm đam mê của mình về vật lý trị liệu với các kỹ thuật viên trẻ người Việt Nam. Đáng tiếc thay, cả tôi lẫn những nhà trị liệu đến từ Mỹ, Canada, Đức, Úc hay New Zealand mà tôi từng gặp đều không đạt được thành công đáng kể nào trong việc này. Dù đã cố gắng hết sức để trình bày và giải thích, với sự hỗ trợ của những phiên dịch tốt nhất mà chúng tôi có thể tìm được, chúng tôi vẫn không thể khơi dậy ngọn lửa đam mê cho những bạn kỹ thuật viên vật lý trị liệu nhưng thực tế chưa được đào tạo kỹ càng. Thật đáng tiếc. Và cũng thật là một câu đố hóc búa.

Câu hỏi mà tôi đã trăn trở trong suốt một năm qua là: Tôi có thể làm gì trước rào cản tưởng như không thể vượt qua này để chăm sóc phục hồi chức năng tốt cho những người khuyết tật mà tôi gặp tại miền Trung Việt Nam? Cuối cùng, câu trả lời mà tôi tìm ra là: Tôi sẽ tự mình làm điều đó, với sự giúp đỡ của một số trợ lý trẻ, thông minh, giàu lòng trắc ẩn và thông thạo hai ngôn ngữ.

Vậy nên, trong sáu tháng qua, Trang (một cô gái khuyết tật đáng yêu, ban đầu tham gia với vai trò đầu bếp cho chúng tôi) và Huy (phiên dịch viên đáng tin cậy của tôi) đã trực tiếp làm việc với các trẻ em khuyết tật ở vùng nông thôn cùng với tôi và một số tình nguyện viên nước ngoài. Và điều đó thật tuyệt vời! Thật khác biệt khi được làm việc cùng những bạn trẻ cởi mở với những ý tưởng mới, nhiệt tình giúp đỡ người khuyết tật và gia đình họ có một cuộc sống tốt đẹp hơn! Thay vì chỉ nói về phục hồi chức năng, chúng tôi đang thực sự thực hiện điều đó.

(Theo gương chúng tôi, Quỹ Kianh Foundation đã tuyển dụng em gái của Trang, một cô gái vừa tốt nghiệp trung học, để làm việc cùng Danielle - một nhà vật lý trị liệu người Úc, và nhận thấy sự nhiệt tình chăm chỉ cùng tinh thần cởi mở với ý tưởng mới của cô ấy như một luồng gió tươi mới sau bảy năm làm việc với các kỹ thuật viên vật lý trị liệu Việt Nam theo phong cách truyền thống).

Steady Footsteps hiện đã thiết lập quan hệ hợp tác chính thức với Bệnh viện Y học Cổ truyền Đà Nẵng và một mối quan hệ không chính thức với một ngôi trường dành cho trẻ khuyết tật mới mở tại Đà Nẵng. Trang và Huy đang làm việc cùng tôi với sự ủng hộ từ ban lãnh đạo của cả hai cơ sở. Thật nhẹ nhõm khi  từ bỏ việc “nói suông” và cuối cùng chỉ tập trung vào “hành động”!

CÂU CHUYỆN CỦA TẠO

 

Khi Tạo xuất hiện tại bệnh viện Phục hồi chức năng nơi tôi làm tình nguyện năm ngoái, anh nói với tôi rằng anh thường xuyên bị ngã vì chân yếu. Qua các bác sĩ, tôi biết rằng Tạo có một khối u tủy sống không thể phẫu thuật nhưng phát triển chậm ở cổ. Khi kiểm tra, tôi nhận thấy rằng thực ra chân của Tạo khá khỏe. Vấn đề của anh là không thể cảm nhận được chân mình. Đó là lý do tại sao anh thường vấp ngã và cũng là lý do anh không thể đi lại bằng xe máy như hầu hết chúng ta ở Việt Nam. Không chỉ không thể điều khiển một chiếc xe máy bình thường, Tạo còn sợ ngồi sau xe vì lo lắng rằng chân mình có thể trượt khỏi gác chân và mắc vào bánh xe sau.

Sau khi hiểu rõ tình trạng của Tạo, tôi đã giúp anh chỉnh sửa dáng đi an toàn hơn, đồng thời nhắc anh rằng anh luôn phải chú ý đến chân mình, đặc biệt là khi đi trên địa hình không bằng phẳng. Tôi cũng mua cho anh một đôi giày tây có đế ở gót và hướng dẫn anh tập giữ chân trên bàn đạp của một chiếc xe đạp tập. Nhờ đó, cuối cùng Tạo đã có thể tự tin ngồi sau xe máy và có thể về nhà vào cuối tuần để ở bên vợ và ba cô con gái của mình.

Vài tháng sau, tôi bắt gặp Tạo đang dồn sức để lắc một chiếc xe lắc tay lên một đoạn đường dốc, nắng gắt ở vùng nông thôn phía tây nam Đà Nẵng. Tôi không khỏi nhăn mặt khi nhìn anh, mồ hôi nhễ nhại, trán nổi gân, gắng sức leo lên con dốc đó. Tôi biết rằng khối u tủy sống ở cổ của anh không chỉ làm mất cảm giác ở chân mà còn gây ra cơn đau dai dẳng ở cánh tay phải. Nỗ lực phi thường của Tạo chắc chắn càng làm cơn đau tồi tệ hơn.

Chiếc xe lắc mà Tạo đang sử dụng thực ra có thiết kế khá thông minh. Nó không cần nhiên liệu và có thể di chuyển nhanh như xe đạp trên mặt đường bằng phẳng. Trên thực tế, Steady Footsteps đã mua khá nhiều xe như vậy để trao tặng cho những người khuyết tật nghèo ở huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam. Nhưng tiếc thay, Tạo sống ở một khu vực có địa hình đồi núi đặc biệt hiểm trở và anh phải kiếm sống bằng cách bán báo và vé số dạo tại các quán cà phê, quán ăn trong vùng. Công việc không suôn sẻ - anh bị cơn đau hành hạ và thường xuyên không kiếm được đủ tiền để bù vào chi phí mua báo hàng ngày.

Hôm đó, chúng tôi đi theo Tạo về nhà và lắng nghe anh chia sẻ ước mơ có một cửa hàng nhỏ của riêng mình. Và chúng tôi đã giúp biến giấc mơ của anh thành hiện thực: Steady Footsteps không chỉ cung cấp hàng hóa ban đầu và vốn khởi nghiệp cho Tạo, mà còn tặng anh một chiếc xe ba bánh cũ và hướng dẫn anh cách lái. Cuộc sống của Tạo vẫn chưa phải là một bức tranh hoàn hảo - cánh tay anh vẫn thường xuyên đau nhức và anh cũng chưa thể đạt được mức sống trung lưu - nhưng anh đã có cửa hàng mà anh mơ ước và có thể lo cho gia đình mình. Thế cũng không tệ, phải không?

DÙ TỐT HAY XẤU, CHO ĐẾN KHI CÁI CHẾT CHIA LÌA

 

Cuối cùng, chúng tôi đã nhận được cuộc gọi như dự đoán hơn một năm rưỡi trước. Linh, vợ của Dũng, đã nhập viện Đa khoa Đà Nẵng, sau khi chấp nhận thực tế rằng cô cần phải thực hiện một cuộc phẫu thuật để đặt ống thông qua thành bụng nhằm chuẩn bị cho việc lọc máu qua màng bụng suốt đời. Hy vọng của cô là có thể tiếp tục nuôi dạy hai cậu con trai nhỏ và chăm sóc chồng mình, Dũng.

Tôi gặp Dũng và Linh vào năm 2008 tại bệnh viện Phục hồi chức năng gần nhà tôi ở Đà Nẵng. Trong số các bệnh nhân bị đột quỵ và chấn thương sọ não, Dũng là một trường hợp hiếm hoi. Anh hoàn toàn tỉnh táo và có thể đi lại độc lập. Anh vừa sống sót sau một vụ điện giật khi làm việc tại công trình xây dựng và chỉ có một khuyết tật lớn - nhưng đó lại là một khuyết tật vô cùng nghiêm trọng.

Anh bị mất cả hai tay.

Ở Đà Nẵng có một Trung tâm chuyên sản xuất chân tay giả. Thực tế, họ làm rất tốt trong việc chế tạo chân giả với chi phí thấp, phần lớn là nhờ công việc mà  American Friends Service Committee, một tổ chức Quaker, đã thực hiện trong thời kỳ chiến tranh Việt Nam. Tuy nhiên, không ai ở Đà Nẵng - hoặc thậm chí ở Hà Nội - có đủ chuyên môn hoặc linh kiện cần thiết để tạo ra một cánh tay giả chức năng cho Dũng.

Dũng rời bệnh viện Phục hồi chức năng không lâu sau đó, nhận ra rằng không ai ở đó có thể giúp anh. Nhưng chúng tôi vẫn giữ liên lạc. Suốt một năm sau đó, tôi tìm kiếm giải pháp cho tình trạng của Dũng. Cuối cùng, Trung tâm Chỉnh hình Wellington ở New Zealand đã ra tay giúp đỡ. Họ không chỉ quyên tặng các bộ phận cần thiết để hỗ trợ khả năng vận động hạn chế của khuỷu tay trái của Dũng (vì phần mỏm cụt tay phải của anh quá ngắn để có thể gắn một cánh tay giả chức năng), mà còn cử một chuyên viên chỉnh hình, Malte, đến Đà Nẵng để hỗ trợ các kỹ thuật viên tại trung tâm trong việc chế tạo chiếc tay giả đặc biệt này.